Geen kaarsjes in reformatische kerken
Redactie Refoweb | 11 reacties | 10-08-2026| 09:08
Vraag
Worden branden er in de protestantse kerken geen kaarsjes?
Antwoord
Dat klopt niet helemaal. Vooral in de Protestantse Kerk in Nederland komt dit nog wel voor. Lees bijvoorbeeld de artikelen 'Kaarsen in kerk' en 'Kaarsen in de kerk'.
De Reformatie wilde in de 16e eeuw breken met gebruiken die leken op bijgeloof, zoals het branden van kaarsen bij heiligenbeelden. Men vond dat gebeden rechtstreeks naar God moesten gaan zonder zichtbare symbolen, waaraan een bepaalde kracht werd toegedicht. Rituelen konden de indruk geven dat je met een kaars Gods gunst kon kopen of kon bidden tot heiligen. In de meeste reformatorische kerken wil men in navolging van de Reformatie het woord van God centraal stellen en is er een sobere invulling van de eredienst.
Dit artikel is beantwoord door
Redactie Refoweb
Bijzonderheden:
Mailadres: vragen@refoweb.nl
Dit panellid heeft meerdere artikelen geschreven
2 Koningen 18
4 Hij nam de hoogten weg, en brak de opgerichte beelden, en roeide de bossen uit; en hij verbrijzelde de koperen slang, die Mozes gemaakt had, omdat de kinderen Israëls tot die dagen toe haar gerookt hadden; en hij noemde haar Nehûstan.
Een kaarsje branden tijdens het bidden is niet verkeerd, maar het is begrijpelijk dat het toen in onbruik geraakt is.
Ik denk dat 2 Koningen 18 inderdaad een mooie vergelijking biedt, maar misschien juist op een iets andere manier.
De koperen slang was oorspronkelijk door God Zelf gegeven. Wie in geloof naar de slang keek, bleef in leven (Numeri 21). Jezus grijpt daar later Zelf op terug: “Zoals Mozes de slang in de woestijn verhoogd heeft, zo moet de Zoon des mensen verhoogd worden” (Johannes 3:14). In die zin zit er een prachtige voorafschaduwing in van Christus: niet de slang redde, maar het gelovig opzien naar wat God als middel tot redding had gegeven. (om over na te denken: een slag laat zich niet gemakkelijk vastmaken op een gladde stok. Mogelijk zat er een dwarsbalkje aan waarmee de "stok" ook echt op een "kruis" leek en dat óók een reden is dat Jezus dit voorbeeld aanhaalde)
Waarschijnlijk moeten we daarom ook niet te snel concluderen dat het voorwerp zelf verkeerd was. Het probleem ontstond toen Israël het voorwerp ging vereren en er reukoffers aan ging brengen. Toen werd datgene wat ooit naar Gods redding verwees, zelf voorwerp van verering. En juist daarom verbrijzelde Hizkia het.
Misschien ligt daar ook een les voor onze omgang met christelijke symbolen. Een kaars kan afleiden van God, maar een kaars kan iemand ook helpen om zijn gedachten op God te richten. Hetzelfde geldt volgens mij voor het kruis. Ook het kruis is uiteindelijk maar een symbool. Het kan ons bepalen bij Christus en Zijn verzoenend sterven, maar het kan óók zo centraal komen te staan dat het symbool belangrijker wordt dan de werkelijkheid waarnaar het verwijst.
Sterker nog: misschien is juist de geschiedenis van de koperen slang daarvoor een waarschuwing. Niet: pas op voor kaarsen, beelden of andere “rooms aandoende” gebruiken, maar: pas op dat geen enkel zichtbaar teken de plaats inneemt van Christus Zelf.
De vraag is voor mij daarom niet zozeer: gebruiken we een kaars, een kruis of helemaal geen symbool? De belangrijkere vraag is: waar brengt het ons? Blijft onze blik bij het teken hangen, of helpt het ons om verder te kijken, naar Christus?
Want uiteindelijk zit onze redding niet in de slang, niet in het kruis en zeker niet in een kaars. Onze redding is in Christus.
Het badwater werd door de (nadere) reformatoren vervangen door dogmatische leerstellingen die in de geschiedenis een zelfde effect zouden bereiken. We moeten het gevaar namelijk niet alleen zoeken in schilderingen, versieringen, kaarsen of andere zichtbare symbolen.
Ook onze dogmatische denkbeelden kunnen zo’n zelfde werking krijgen. Ook die zijn bedoeld om ons te helpen iets van God te begrijpen en woorden te geven aan wat we geloven. Maar ook een leerstelling kan uiteindelijk zó belangrijk worden dat onze blik blijft hangen bij onze formulering van het geloof, in plaats van bij God Zelf.
In die zin kan een kaars inderdaad afleiden maar een dogma evengoed. Misschien is daarom niet de belangrijkste vraag óf we symbolen, rituelen of bepaalde geloofsformuleringen gebruiken maar welke plaats we eraan geven.
Het middel mag nooit het doel worden. Uiteindelijk gaat het niet om de kaars, het kruis, de schildering of zelfs onze zorgvuldig geformuleerde theologie, maar om Degene naar Wie ze proberen te verwijzen.
Zo bedoelde ik het precies... las jij er oets anders in?
blijkbaar maar mooi dat we het met elkaar eens zijn!
Dat vind ik ook, gelukkig komen sommige gebruiken weer terug, bijvoorbeeld de ziekenzalving, in de pkn en zelfs een hhk meegemaakt


