Abortusfotografie

Ik fotografeer als vrijwilliger voor een stichting die een herinnering maakt van kindjes die overlijden rond de geboorte of tijdens de zwangerschap. Er worden dus foto's gemaakt in opdracht van de ouders. Dit helpt veel ouders bij de verwerking. Wij fotograferen al bij zwangerschappen vanaf twaalf weken tot en met voldragen zwangerschappen.

Bij deze aanvragen van de ouders zitten nogal eens afbrekingen. Medische abortus heet dat. Het kan om verschillende reden zijn: kindje is niet levensvatbaar of heeft een handicap, of een arts adviseert het. Hoe dan ook, ouders besluiten de zwangerschap te beëindigen, maar ze willen wel graag foto's. Ik doe dit werk inmiddels al jaren maar heb vanaf dag één gezegd tegen de stichting dat ik geen afgebroken zwangerschappen fotografeer. Dat wordt gerespecteerd.

Binnen de stichting zijn nog twee christelijke fotografen die dit werk doen. Zij worstelen erg met dit soort opdrachten. Wel of niet aan meewerken? Nu wil ik absoluut niet mijn eigen visie aan hen opleggen. We hebben er met elkaar goede en open gesprekken over. We komen er niet echt uit. Werk je mee aan een abortus als fotograaf of niet? Graag zouden wij een Bijbels antwoord ontvangen, hoe moeilijk dat wellicht ook is.

Beste vragensteller,

Je vraag laat al zien dat zelfs de beste werken (of werken uitgaande van de beste intenties) in deze gebroken wereld “alle onvolkomen en met zonden bevlekt zijn” (Heidelbergse catechismus vraag en antwoord 62). Niets is meer waardenvrij, overal is het gif van de zonde al ingedrongen. Dat maakt het ook zo nodig dat we alles (proberen te) toetsen aan Gods Woord en de geschriften die daar direct op gebaseerd zijn. Maar dan nog blijft er de nodige onduidelijkheid over.

Laat ik eerst met een -in Bijbels-ethisch opzicht- min of meer vergelijkbare situatie beginnen. In de Nationale Beroepscode voor Verpleegkundigen en Verzorgenden staat dat een verpleegkundige op basis van geloofsovertuiging of geweten mag weigeren mee te werken aan handelingen waar diegene zwaarwegende bezwaren tegen heeft. Dit geldt expliciet voor abortus provocatus (en euthanasie). De gewetensbezwaarde hoeft geen opnamegesprek te houden, pre-operatief geen handelingen te verrichten en eventuele medicatie toe te dienen en de patiënte niet naar de operatiekamer te brengen. Geen enkele manier van ‘medeplichtigheid’, dus.

Nu is er een discussie geweest over de zorgplicht aan een patiënt die terugkomt van de operatiekamer nadat er een abortus heeft plaatsgevonden. Het algemene gevoelen is dat het dan om een patiënt gaat die recht heeft op zorg en dat dan bovenvermelde bezwaren niet meer geldig zijn (vergelijkbaar met de zorg aan een persoon die bewusteloos binnengebracht wordt na een suïcidepoging, die heeft ook alle recht op zorg en dan past geen weigering op basis van welk verwijt dan ook).

Nu de analogie met de gestelde vraag: De fotograaf is post-factum (na de daad) aanwezig. Hij is op geen enkele wijze betrokken bij het besluit, de voorbereiding of de uitvoering van de abortus zelf. De zonde heeft al plaatsgevonden. Het kindje is overleden. Wat overblijft, zijn radeloze ouders en een overleden schepsel van God.
 

"J .C. Ryle en Charles Spurgeon schrijven dat christenen juist daar moeten zijn waar de nood en de gebrokenheid het grootst zijn"
 

Pastorale onderbouwing: Schrijvers als J .C. Ryle en Charles Spurgeon hameren in hun pastorale geschriften vaak op het feit dat christenen juist daar moeten zijn waar de nood en de gebrokenheid het grootst zijn. Zij herinneren aan Christus, die de tollenaars en zondaars opzocht.  Het fotograferen van het overleden kindje verandert niets aan de schuld van de daad, maar erkent wel de menselijke waardigheid van het kind en biedt een anker voor de verwerking van de ouders.

Het antwoord op de hoofdvraag: “Werk je mee aan een abortus?” is formeel en objectief gezien: nee, als fotograaf werk je niet mee aan de abortus zelf. Je faciliteert de ingreep niet, je adviseert er niet in en je bent er niet bij aanwezig. Je wordt pas geroepen als de dood een voldongen feit is.

Echter: de ethische en geestelijke werkelijkheid is complexer. Omdat de stichting -zo lijkt het- de fotografie aanbiedt als onderdeel van het totale pakket rondom de zwangerschapsafbreking, wordt de fotograaf functioneel ingezet in een keten die door de abortus in gang is gezet. Hierdoor kan er subjectief en geestelijk wel degelijk sprake zijn van een 'meewerken aan het dragelijk en acceptabel maken van een zondige structuur'. Johannes Calvijn waarschuwt in zijn Institutie dat de menselijke neiging tot valse barmhartigheid ons er soms toe brengt om situaties te verzachten die in de kern tegen Gods orde ingaan. Het geweten kan hierdoor schade oplopen. Door als christen op te draven na een bewuste zwangerschapsafbreking, kan het signaal worden afgegeven dat de situatie 'normaal' of acceptabel is. Men treedt immers binnen in een zorgvuldig geregisseerd proces waarin de abortus en de nazorg in elkaar overlopen. De zonde heeft vaak een besmettelijk karakter en het christelijk geweten moet hier uiterst gevoelig voor zijn (1 Thessalonicenzen 5:22: "Onthoudt u van alle schijn des kwaads").
 

"Zolang deze christelijke fotografen diepe innerlijke worsteling en twijfel kennen, is de Bijbelse weg om de opdrachten niet aan te nemen"

Paulus stelt in Romeinen 14:23 een onwrikbare regel: "En die twijfelt, indien hij eet, is veroordeeld, omdat het niet uit het geloof is; en al wat uit het geloof niet is, is zonde." Thomas Scott verklaart hierbij dat wanneer iemand een handeling verricht waarover hij in zijn geweten geen volkomen zekerheid en vrede heeft voor het aangezicht van God, die handeling voor hem zonde is – ongeacht of de zaak op zichzelf geoorloofd is of niet.

Als er twijfel is: zolang deze christelijke fotografen diepe innerlijke worsteling en twijfel kennen, is de Bijbelse weg om de opdrachten niet aan te nemen. Het geweten mag niet geweld worden aangedaan.

Als er vrijmoedigheid is: mocht een fotograaf na intens gebed en toetsing voor Gods aangezicht de innerlijke en zuivere overtuiging krijgen dat hij/zij daar louter staat als een getuige van Gods barmhartigheid om een overleden mensje te eren en een rouwend gezin te dienen, dan mag hij/zij dat doen, mits de eigen grens scherp bewaakt blijft en men de daad van de afbreking nergens expliciet of impliciet goedkeurt.

Tenslotte: waar de wegen in de praktijk (wel of niet fotograferen) uiteen kunnen gaan vanwege de persoonlijke vrijmoedigheid of vrees, moeten de fotografen het wel roerend eens zijn over de status van het ongeboren leven. Beide keuzes moeten voortkomen uit de vrees des Heeren: de één uit vrees om de zonde aan te raken, de ander uit bewogenheid met de geslagen medemens.

Veel sterkte met deze overwegingen (die in biddend opzicht gemaakt moeten worden).

Johan Boeijenga