Ernstige misbruikzaak in reformatorisch gezin

In een reformatorisch gezin afkomstig uit de Gereformeerde Gemeenten is een ernstige misbruikzaak aan het licht gekomen. De vier dochters zouden seksueel misbruikt zijn door hun vader en ook de moeder zou hieraan medeplichtig zijn geweest. De vader en moeder ontkennen. De vader stuurt zelfs zelfgeschreven vrome verhalen en bevindelijke berichten via WhatsApp naar verschillende contacten, waarin hij zeer christelijk en gelovig overkomt. Nu heeft een dochter een boek geschreven over haar ervaringen. Wat is uw kijk op deze zaak? Deze dochters kunnen dit toch niet verzonnen hebben?

Beste vragensteller,

Allereerst is het belangrijk om voor jezelf na te gaan vanwaar je deze vraag stelt. Ik weet niet hoe dicht je bij het vuur zit, mogelijk zit je in betreffende gemeente waar dit gezin ook lid is/was. Mogelijk zijn de leden van dit gezin bekenden voor je. Dat zou kunnen maken dat deze vraag gesteld wordt vanuit een innerlijke zorg en bewogenheid om hier op een juiste manier mee om te gaan. 

Vervolgens wil ik je de vraag stellen: wat maakt dat je bezig bent met de waarheidsvinding rondom dit verhaal? Er is recht gesproken, dat is de informatie die openbaar gekomen is. De rechtbank acht het bewezen dat de vader zijn dochters gedurende vijftien jaar stelselmatig lichamelijk mishandeld, seksueel misbruikt en vernederd heeft. 

Mijn kijk op deze zaak is dat het een ontzettend verdrietige, pijnlijke zaak is voor de vier dochters die de aangifte hebben gedaan en die dit al die jaren ondergaan hebben. Ik kan en wil in deze zaak geen duiding geven aan hoe de ouders hiermee omgaan. Ik kan het niet, omdat het mij niet bekend is en het is niet openbaar gedeeld. Ik weet alleen dat zij ontkennen. Dat zal de slachtoffers nog extra pijn geven. Erkenning zou mogelijk geholpen hebben, maar ontkenning wordt over het algemeen als hertraumatiserend ervaren. 

Ik wil er ook geen duiding aan geven, omdat ik het belangrijker vind om me af te vragen wat de slachtoffers van ons nodig zouden kunnen hebben. Al te vaak gaat de aandacht uit naar de dader in plaats van naar de slachtoffers. Daarmee zouden we onrecht doen aan de dochters.
 

"Ergens lees ik ook de stille hoop dat de dochters dit misschien verzonnen hebben. Dat noemen we ook wel het ‘collectieve nee’. Dit is ontzettend pijnlijk en hertraumatiserend voor slachtoffers"
 
 

Ergens lees ik in de vraag ook de stille hoop dat de dochters dit misschien verzonnen hebben. Dat is vanuit de positie van omstander heel begrijpelijk. Voor omstanders is het bijna niet te bevatten dat dit soort heftige gebeurtenissen plaats vinden achter de voordeur van aan de buitenkant heel ‘normale’ gezinnen. Dat dit dan toch gebeurt, daar willen we ook niet aan. Want als dit zo dichtbij kan komen, dan doet dat ook iets met ons eigen gevoel van veiligheid. Het betekent dat het ons ook zou kunnen overkomen. Als je achter de gesloten deuren van je gezin niet meer veilig bent, waar dan nog wel? Ons brein gaat dan onbewust op zoek naar omstandigheden -waarom het daar wel gebeurde- die anders zijn dan bij ons. Vervolgens kunnen we dan onszelf weer veilig wanen, omdat de omstandigheden anders zijn dan bij ons. Of we proberen onszelf wijs te maken dat het niet gebeurd is, zodat we onze eigen veiligheid weer veilig kunnen stellen. Dat noemen we ook wel het ‘collectieve nee’. 

Ook dit collectieve nee, dat dus geneigd is om te zeggen dat het niet waar kan zijn, is ontzettend pijnlijk en hertraumatiserend voor slachtoffers. Vandaar dat het in het belang van de dochters is om ons te houden bij de feiten die er gedeeld zijn. Laten we er niets aan toevoegen of aan af doen.
 
Nu hebben we deze zaak alleen nog maar bekeken vanuit de positie van ons als omstanders. Laten we ons nu eens verplaatsen in de positie van de dochters en onszelf afvragen wat zij nodig zouden hebben. Annemieke (één van de dochters die een boek schreef over haar jeugd in dit gezin) schrijft het meermalen in haar boek. Ze had het nodig dat iemand haar echt zou zien. Haar zou vragen hoe het met haar gaat en dat diegene dan ook het antwoord zou willen horen. Ook als het ongemakkelijk is of pijnlijk. En dat diegene bij haar zou kunnen blijven in de pijn, het ongemak en het verdriet. 

Jezus vertelt in zijn gelijkenis van de barmhartige Samaritaan hoe we met onze naaste om zouden moeten gaan. De Samaritaan bleef bij de gewonde, verzorgde zijn wonden en zorgde voor hem. Het was Jezus’ opdracht aan ons om hetzelfde te doen voor onze naaste. Mochten we dichtbije naasten zijn, dan kunnen we dit doen door naar de slachtoffers om te zien zonder oordeel, maar vanuit liefde en zorg. Als we naasten van verderaf zijn, kunnen we hen omringen door gebed en steunbetuigingen. Laten we zorgen dat de schuld en schaamte van deze afschuwelijke gebeurtenissen terecht komt bij de daders en niet bij de slachtoffers. En laten de slachtoffers zich gezien en gehoord mogen weten doordat er omstanders zijn die naar hen omzien en hen ruimte geven om te kunnen vertellen wat dit alles met hen gedaan heeft. 

Marije ter Horst-Westerink