Zwarte-pakken-traditie tegen het licht

Ds. A.I. Kazen | 1 reactie | 18-11-2026| 13:34

Vraag

Ik heb een vraag over ambtskleding, het zwarte pak. In onze gereformeerde gezindte is het traditie dat ambtsdragers een zwart pak dragen. Volgens mij is het met deze reden: soberheid , deftigheid en eerbied uitstralen. Het is een traditie, ontstaan naar mijn weten in een tijd waar bijna iedereen in Nederland naar de kerk ging. Nu in deze tijd is de kerk een minderheid geworden. Er komt steeds meer een besef dat we er als kerk niet voor onszelf zijn, maar ook voor de wereld om ons heen. Zou het dan niet goed zijn om de zwarte-pakken-traditie eens tegen het licht te houden en te heroverwegen? Om te overwegen welke uitstraling het zwarte pak in deze tijd heeft en of dat nog overeenkomt met het eerste doel, het woord van God en de bedoeling van een ambt?

Eerlijk gezegd boezemt het zwarte pak mij ook angst in. Het schept afstand, autoriteit en duldt geen tegenspraak of kritische vragen, even overdreven gezegd. Het wekt de indruk van rechtlijnigheid, orde en oordeel. Het zou kunnen dat dat een uiting is van hoe wij zijn. Maar is dat bijbels? Is het bijbels dat ambtsdragers afstand scheppen? Jezus was de eerste grote ambtsdrager, droeg Hij ambtskleding en was Hij benaderbaar? De kinderen kwamen naar Hem. Ik heb niet het idee dat kinderen in deze tijd als eerst op de schoot van een ambtsdrager met zwart pak zullen klimmen. Hoe zit dit? Enige afstand is misschien wel goed, maar moeten wij de indruk wekken naar de buitenwereld dat ambtsdragers autoritaire figuren zijn? Het ambt heeft gezag, maar dat uit zich toch juist in dienen, in voeten wassen?

ADVERTORIAL

De christelijke zorgverzekering van Care4Life

Uw geloof klinkt door in de keuzes die u elke dag maakt. Wat als ook uw zorgverzekering daarbij past?

Meer informatie...

De christelijke zorgverzekering van Care4Life

Antwoord

Beste vraagsteller, 

Je vragen heb ik met een steeds groter wordende glimlach gelezen. En ik verdenk de Refowebredactie ervan dat zij op z’n minst in hun vuistje hebben gelachen toen zij mij déze vraag toespeelden. Het zou namelijk zomaar kunnen zijn dat ik een van de weinige, zo niet de enige, reformatorische predikant ben die geen enkele effen zwarte stropdas in zijn kledingkast heeft hangen. Dus een waarschuwing vooraf: ik ga een ‘gekleurd’ antwoord geven!

Laat ik mijn antwoord beginnen bij de term “ambtskleding”. Dit is een term waar ik toch wel wat moeite mee heb. Er zit voor mij een ‘rooms luchtje’ aan (waarmee ik overigens geen rooms-katholieken weg wil zetten!). In de Rooms-Katholieke Kerk kent men een strikte scheiding tussen leken (leden zonder bijzonder ambt) en geestelijken (leden met een bijzonder ambt: diaken, priester, bisschop). Dit onderscheid komt ook tot uiting in de bij de verschillende ambten behorende kleding. In de Reformatie is er aan dit strikte onderscheid een einde gemaakt. De kerk(en) van de Reformatie kent/kennen dan ook geen voorgeschreven kleding bij de onderscheiden ambten van ouderling, diaken, dienaar van het goddelijke Woord (en doctor; Calvijn). 

Nu kan je tegenwerpen dat de term ambtskleding (HSV), ambtsklederen (SV) of ambtsgewaden (NBV21) een bijbels woord is. Inderdaad kom je deze term tegen in Exodus 31, 35 en 39. Daar betreft het de (geheiligde) kleding die de priesters droegen bij de uitoefening van hun ambt. Verder lees je in de Bijbel niet over voorgeschreven kleding voor ambtsdragers. Al helemaal niet in het Nieuwe Testament met betrekking tot oudsten/ouderlingen, diakenen, opzieners, enzovoorts, in de gemeente van Christus. 
 

"Bijbels gezien geldt voor iemand met een bijzonder ambt geen andere richtlijn dan voor iemand zonder bijzonder ambt"


Het ‘zwarte pak’ is dan ook een veel en veel latere traditie. Een nog betrekkelijk ‘jonge’ traditie - 20e eeuws- voor zover ik heb kunnen achterhalen. Dat moet al te denken geven én zou moeten voorkomen dat er al te veel gewicht aan gehangen wordt; wat ik helaas maar al te veel en te vaak heb meegemaakt en meemaak. Ik zeg het wat gechargeerd, maar ik ontmoet mensen die de geestelijke staat aan de kleur van de kleding en de geestelijk stand aan de kleur van een stropdas (als die aanwezig is) van een ambtsdrager kunnen aflezen. Dat gaat echt veel te ver! 

Bijbels gezien geldt voor iemand met een bijzonder ambt geen andere richtlijn dan voor iemand zonder bijzonder ambt. Namelijk: eerbaar. Al het andere is cultuur en traditie. En ja, dan vind ik er best heel wat voor te zeggen dat een kerkenraad in een eredienst eenheid uitstraalt door dezelfde kleur kleding te dragen. Maar of dat per se zwart moet zijn? 

Het lijkt mij zoals je in je vraag aangeeft heel goed als een ambtsdrager zich van tijd tot tijd rekenschap geeft welke positieve en/of negatieve ‘signalen’ hij afgeeft door onder andere de kleding die hij bij de uitvoering van ambtelijke taken draagt. Straal je uit wat je uit wilt stralen? 

Hierbij moet ik denken aan wat een collega-in-het-zwart alweer een jaar of tien geleden meemaakte toen hij voor het bezoeken van een gemeentelid een zorginstelling binnenliep. In de hal werd hij direct door een medewerker aangesproken en, overrompeld als hij was, meegeloodst naar een kamertje achteraf. Daar lag iemand die niet lang daarvoor gestorven was. De medewerker van de zorginstelling was er vast van overtuigd dat de man in het zwart die binnenkwam de begrafenisondernemer was. Mijn collega heeft zich toen snel uit de voeten gemaakt met de opmerking dat hij “niet voor de doden maar voor de levenden” kwam…

In de kerkelijke omgeving waarin ik mij voornamelijk beweeg, blijkt een zwart pak veelal afstand scheppend en afstotend te werken. In een ander hoekje van de kerk kan dit natuurlijk anders zijn. Geef je hier als ambtsdrager rekenschap van! Dan kan het best zo zijn dat je een gemeentelid dat de leeftijd van de sterken of de zeer sterken bereikt heeft, bezoekt in een donker kostuum, terwijl je gesprekken met jongeren meer casual gekleed voert.
 

"De kleding die ik draag, moet helpend zijn en niet belemmerend werken bij de uitoefening van het ambt dat ik draag"


Zelf heb ik bij mensen bij wie een zwart pak veel negatieve associaties oproept (vanwege nare ervaringen in het verleden) ook wel in spijkerbroek op de bank gezeten. Het is namelijk mijn overtuiging dat mijn voorkomen, onder andere door de kleding die ik draag, helpend moet zijn en niet belemmerend mag werken bij de uitoefening van het ambt dat ik draag. 

Ik sluit af met een bijbelse dresscode, voor ambtsdragers en niet-ambtsdragers: “Laat uw kleding te allen tijde wit zijn” (Prediker 9:8). Of in nieuwtestamentische woorden: “bekleed u met de Heere Jezus Christus” (Romeinen 13:14). Dat kán in een zwart pak, maar net zo goed -en soms zelfs beter- andere en kleurrijkere kleding…!

Hartelijke groet,
Ds. A. I. Kazen

Lees meer artikelen over:

zwart

Mis niks, abonneer je op onze WhatsApp en wekelijkse nieuwsbrief

Dit artikel is beantwoord door

Ds. A.I. Kazen

  • Geboortedatum:
    03-08-1988
  • Kerkelijke gezindte:
    Hersteld Hervormd
  • Woon/standplaats:
    Ede
  • Status:
    Actief
24 artikelen
Ds. A.I. Kazen

Bijzonderheden:

Bekijk ook:

 


Dit panellid heeft meerdere artikelen geschreven
1 reactie
VrouwkeZondernaam
18-11-2026 / 13:46
https://www.youtube.com/shorts/tR6jK98Nz48
Je kunt op dit bericht reageren. Klik hier om in te loggen.

Terug in de tijd

Glaasje draaien

Waarom is glaasje draaien zo gevaarlijk en wordt gezegd dat je je dan openstelt voor boze geesten en dat je 'bezeten' kunt worden, omdat de duivel veel macht heeft. Maar de duivel is toch net zo goed ...
10 reacties
18-11-2009

Gekwetste kindmodus

Ik zou een vraag willen stellen aan een hulpverlener. Ik heb vroeger enorm veel meegemaakt en ik heb daarvoor therapie gehad, o.a. veel gewerkt met TA, transactionele analyse. Nu ben ik volwassen en a...
5 reacties
18-11-2017

Kerstboom

Vanuit het katholieke geloof heb ik vernomen dat er vroeger wel een kerstboom was, maar dat er geen lichtjes in zaten. Klopt dat?
Geen reacties
18-11-2014
design website door design website by Mooimerk website-ontwikkeling door webdevelopment by Accendis hosting website door hosting website by STH Automatisering
Stel hier
een vraag