Kunstmatige intelligentie neemt werk mensen over

Ik heb een vraag over eigenwaarde in een wereld waarin AI steeds meer werkzaamheden gaat overnemen. Zelf ben ik bezig met een academische economiestudie, maar Elbert Dijkgraaf en anderen hebben al bedacht dat er voor hen geen plaats meer is in de toekomst van de wetenschap. Is er in de toekomst nog wel een baan voor ons? Wat zijn wij nog waard als we Gods opdracht in Genesis 3:17 niet kunnen opvolgen?

Je stelt een vraag die meer mensen zullen hebben. Als je het nieuws over kunstmatige intelligentie (AI) volgt, kun je niet anders dan onder de indruk zijn van de snelle voortgang die geboekt wordt. Op veel fronten lijkt AI al beter te presteren dan mensen. Wat betekent dit voor de eigenwaarde van mensen en de plaats van arbeid?

Ik begrijp heel goed dat de ontwikkelingen rondom AI en hoe erover geschreven wordt veel vragen en zorgen oproept. Als we echter nuchter en Bijbels naar de situatie kijken, moeten we ons ook niet drukker maken dan nodig. Ik wil twee Bijbelse lijnen trekken en vervolgens iets dieper ingaan op AI als techniek.

Een Bijbelse visie op arbeid

Er is eerder op Refoweb al geschreven over wat de Bijbel zegt over arbeid. Dat hoef ik dus niet allemaal te herhalen. Wat wel belangrijk is om je te realiseren: Genesis 3:17-19 is niet een opdracht, maar een vloek. De daadwerkelijke opdracht vind je in Genesis 1:28 en Genesis 2:15. Hier geeft God de mens, vóór de zondeval, de opdracht om de aarde te onderwerpen, te bewerken en te onderhouden. Dit is het zogenaamde ‘cultuurmandaat’. Die opdracht geldt nog steeds, al kunnen we die als gevallen mensen niet meer volmaakt vervullen.

Vanuit het genoemde antwoord worden op basis van de Bijbel drie doelen omschreven voor arbeid: de eer van God, het heil van de naaste bevorderen en voorzien in eigen levensonderhoud. Op basis hiervan kunnen we een eerste conclusie trekken. Ja, AI kan en zal taken van je overnemen, maar het doel en de zin van onze taak op aarde kan AI niet overnemen.

Een Bijbelse visie op eigenwaarde

Wat AI ook nooit kan veranderen is je eigenwaarde. In Genesis 1:26-27 lezen we dat de mens geschapen is naar Gods beeld. In het verleden is er veel geschreven over wat het precies betekent dat de mens beeld van God is. Moet je dit structureel (hoe is de mens anders dan een dier), functioneel (wat is onze functie / roeping) of relationeel (we kunnen niet zonder relaties) benaderen? De meeste theologen zijn het er tegenwoordig over eens dat het relationele aspect hierin het meest belangrijk is. We zijn geschapen om God te weerspiegelen in een drievoudige relatie: met God, met onze naaste en met de wereld. God liefhebben boven alles, onze naaste als onszelf en rentmeester zijn over deze aarde (het eerdergenoemde cultuurmandaat).
 

"De huidige chatbots zijn bewust zo gemaakt dat ze heel menselijk overkomen. Maar de kern van deze systemen blijft wiskunde: statistiek en patroonherkenning"

Hieruit kunnen we als eerste concluderen dat onze eigenwaarde niet afhangt van onze (intellectuele) capaciteiten of wat we allemaal bereiken in ons leven. Ieder leven is waardevol, van het ongeboren leven tot oud en ziek, omdat het geschapen is om in relatie te staan tot God. Als tweede zien we hierin ook dat we geschapen zijn om te aanbidden, om in relatie te staan met God. We kunnen als mens niet zonder aanbidding. Als we God niet aanbidden zullen we afgoden ‘aanbidden’. Waar vertrouwen we ten diepste op? Op wetenschap en techniek? Op onszelf, onze carrière of onze godsdienstigheid? Waar ontlenen we onze betekenis en zekerheid aan? Als er iets is in het leven, hoe goed of mooi op zichzelf ook, dat essentieel is voor het gevoel van betekenis en zekerheid, is dat een afgod. Alleen Christus zou het fundament van betekenis en zekerheid moeten zijn. Door Zijn offer aan het kruis, bezit de gelovige alles in Hem. Betekenis is daarmee niet afhankelijk van de eigen prestaties of bezittingen, maar wie met Christus verborgen is in God (Kollosenzen 3:3), is verlost van slavernij en blijft voor altijd een erfgenaam (Galaten 4:6-7; Romeinen 8:38-39). Dit kan AI nooit van je afpakken.

Wat is AI en wat kan het (niet)

Wat kan AI dan wel en moeten we ons dan helemaal niet druk maken? Het is als eerste goed om altijd te blijven bedenken dat AI gemaakt is door mensen en het niet menselijk is. Alleen God kan mensen scheppen met een ziel, emoties en moreel besef. De huidige chatbots (ChatGPT, Claude, Gemini) zijn bewust zo gemaakt dat ze heel menselijk overkomen zodat je er makkelijk mee in gesprek gaat en erop vertrouwt. Maar de kern van deze systemen blijft wiskunde: statistiek en patroonherkenning. Als je hier meer over wilt lezen inclusief een Bijbelse positionering ten opzichte van AI, ga dan naar de website van Yona. Hier vind je leesmateriaal en videomateriaal over dit onderwerp.

De grote AI-bedrijven willen je laten geloven dat AI steeds menselijker wordt. Dat AI echt denkt en gevoel heeft. En dat het moment dat AI de mens inhaalt wat betreft intelligentie snel dichterbij komt. Een van de hoofddoelen van deze berichtgeving is een hype creëren en aanwakkeren om meer investeringen aan te trekken en nog harder te kunnen groeien. Uiteindelijk draait het allemaal om geld en macht. AI heeft echter geen gevoel en geen besef van waarheid en andere moraal. Je kunt er dus nooit (ethische) beslissingen aan overlaten. AI is techniek geprogrammeerd om de doelen die de makers er ingelegd hebben te volgen. Er zitten waarden en normen ‘ingebakken’ in de AI-modellen en die komen naar buiten in de tekst die ze produceren. Die waarden zijn seculier en liberaal. Voor wie het Engels beheerst: dit is een interessant onderzoek naar het wereldbeeld van de verschillende AI-modellen (die dus onderling ook flink verschillen).
 

"Je roeping is om de tools die we ontwikkelen te sturen met wijsheid en ethisch besef, tot eer van God en tot welzijn van je naaste"

Is het dan allemaal hype en gaat er niets veranderen? Dat zeker niet. Ik verwacht dat AI een technologie is die net zoveel impact gaat hebben als eerdere technische revoluties. Denk aan de industriële revolutie (introductie stoommachine, 18e eeuw) die veel fysieke arbeid heeft vervangen en de introductie van computers (20e eeuw) die weer veel andere taken heeft geautomatiseerd. In beide gevallen leidde de introductie van deze technologie tot veel onrust, weerstand en angst. Er veranderde veel en mensen moesten omscholen omdat hun banen wegvielen. In beide gevallen leidde het uiteindelijk echter tot een stijging van de totale werkgelegenheid.

Concreet advies

De wereld zal enorm gaan veranderen door AI, zelfs als AI vanaf nu niet meer zou doorontwikkelen. Hoe moet je hier nu concreet mee omgaan? Als eerste is het denk ik belangrijk om met AI te werken. Zoals we in de huidige wereld vrijwel niet meer zonder computers kunnen en veel banen afhankelijk zijn van het goed kunnen gebruiken van een computer, zo zal dat in de toekomst met AI zijn. Zorg dus dat je er goed mee overweg kunt en ook goed begrijpt wat de grenzen van deze technologie zijn. Voor een christen is het belangrijk om ook de Bijbelse grenzen in acht te nemen bij het omgaan met AI. De Yona positionpaper over AI geeft hier een eerste richting voor aan.

Je hoeft ook niet bang te zijn voor een toekomst zonder betekenis in de economie of wetenschap. AI kan heel veel voor je uitzoeken en zal ook steeds meer taken zelfstandig kunnen uitvoeren. Maar er moeten wel mensen zijn die de juiste vragen stellen en kaders meegeven. Er zullen mensen nodig zijn om de cijfers en modellen toe te passen op de grillige menselijke realiteit die nooit helemaal te berekenen is. Er zijn mensen nodig om waarden en normen toe te passen op economische beslissingen. Je roeping is niet om beter of sneller te kunnen rekenen dan een machine, maar om de tools die we ontwikkelen te sturen met wijsheid en ethisch besef, tot eer van God en tot welzijn van je naaste.