Songtext als poëzie

Ik heb al antwoorden gelezen over hoe we als christenen naar muziek zouden moeten kijken, maar er is toch nog iets waar ik niet over uit kan komen. Over het algemeen wordt muziek zonder tekst, als het op een relatief rustige toon of instrumentaal is, minder snel als verkeerd gezien. Maar als het gaat om muziek met tekst, wordt alles volgens velen per definitie als fout bestempeld, omdat het niet tot eer van God is. Daarnaast wordt er binnen de reformatorische kring juist ook aandacht besteedt aan de poëzie die bijvoorbeeld gaat over liefde en het leven. Er wordt dan benadrukt hoe belangrijk poëzie is voor onze cultuur en taal en hoe mooi het kan zijn. Ik vind het overigens wel goed dat het (christelijke) onderwijs hier aandacht aan besteedt.

Maar nu zit ik al een tijdje met de volgende gedachte: waarom wordt een combinatie van muziek en zulke teksten (die inhoudelijk soms lijken op poëzie) dan toch (vaak) als fout bestempeld? Denk bijvoorbeeld aan liedjes die gaan over liefde of relaties. Zo ken ik een liedje waarin de zanger beschrijft hoe moeilijk het kan zijn om je liefde aan iemand van wie je houdt onder woorden te brengen. Hierin zie ik niet echt wat er fout aan is. Als je die teksten los zou lezen, zouden ze soms ook als een vorm van persoonlijke poëzie kunnen worden beschouwd. Ik merk dat ik het moeilijk vind om zulke muziek direct als fout te bestempelen, zeker wanneer de inhoud van de tekst naar mijn idee op zichzelf niet verkeerd lijkt.

Ik begrijp dat er ook argumenten worden gegeven over de levensstijl van artiesten of het gevaar van verering van personen. Tegelijk zie je dat (christelijke) schrijvers van boeken over vergelijkbare thema’s gewaardeerd worden. Terwijl het soms ook richting ‘geprezen’ kan gaan, maar die boeken mogen dan wel gewoon gelezen worden, zonder dat dit als problematisch wordt gezien.

Daarom is mijn vraag: hoe kan ik hier als jongere op een evenwichtige en Bijbelse manier naar kijken? Ik stel deze vraag overigens niet uit kritiek, maar omdat deze gedachte mij blijft bezighouden en ik hier graag meer duidelijkheid over zou willen kijken.

Beste jongere,

Als ik je goed begrijp zie je een inconsequentie in reformatorische kringen in de acceptatie van poëzie (in de ruime zin van het woord) in bijvoorbeeld boeken en de acceptatie van een soortgelijke poëzie in (pop)liedjes. Dat laatste wordt al snel afgewezen terwijl het eerste veel eerder wordt geaccepteerd en soms zelfs geprezen. En terwijl het argument van levensstijl of verering van personen snel op de tafel komt als het (pop)liedjes betreft, is dat veel minder het geval als het boeken betreft.

Ik denk dat je daarmee wel eens gelijk kunt hebben. Ik heb ditzelfde patroon ook gezien waarbij ik me niet zozeer verwonderde over het afwijzen van bepaalde liedjes, maar meer over het soms zo makkelijk accepteren en zelfs waarderen van allerlei boeken en schrijvers die totaal niet opbouwend zijn. Mogelijk worden liedjes eerder afgewezen vanwege de context waar ze deel van uitmaken, zoals de context die ze meekrijgen bijvoorbeeld vanuit de popcultuur en muziek. Die kan je niet altijd negeren. Bij boeken is dat misschien wat minder het geval, alhoewel ook niet altijd. Maar je hebt gelijk dat als je puur naar de tekst kijkt dit inderdaad nogal inconsequent kan zijn.

Er leeft ook wel de gedachte dat de zogenoemde ‘high culture’ beter is. Ik ben dat ook veel tegengekomen in de argumentatie tegen popmuziek. Popmuziek zou dan ‘low culture’ zijn, hapklare blokken die je zonder veel moeite te doen kan consumeren, terwijl bijvoorbeeld klassieke muziek en literatuur ‘high culture’ zouden zijn, waar je je meer in moet verdiepen en waar je meer moeite voor moet doen en dat het daarom beter zou zijn. Maar alhoewel daar voor een deel wel wat voor te zeggen is gaat het mijn inziens ook vaak niet op. Er is ook een hoop  ‘high culture’ dat in feite maar weinig inhoudt of dat werkelijk af te wijzen is. En er zijn ook een hoop ‘low culture’ liedjes die wel degelijk ergens over gaan.
 

"Alhoewel kunstzinnigheid in de Bijbel waarde heeft, is het nooit een waarde in zichzelf. Iets krijgt waarde als het in relatie staat tot God"

Maar nog belangrijker dan dat: dit is een onderscheid dat je in de Bijbel nergens terug vindt. Want alhoewel kunstzinnigheid in de Bijbel waarde heeft, is het nooit een waarde in zichzelf. Iets krijgt waarde als het in relatie staat tot God. Buiten dat heeft het weinig waarde. Denk aan de kunstzinnige bouw van de tabernakel en de tempel met alles wat daar bij hoorde. Prachtig gemaakt. Maar dit heeft waarde omdat het staat in relatie tot God en op allerlei manieren naar Hem verwijst. Buiten dat zou het er ook mooi uitzien, maar zou het Bijbels gezien van weinig waarde zijn. Slechts iets van een vergankelijke schoonheid. Terwijl iets zodra het in relatie tot God komt te staan daardoor eeuwigheidswaarde krijgt.

Treffend vind ik de tekst in in 1 Petrus 1: 17-19, dat we niet met vergankelijke dingen zoals zilver of goud vrijgekocht zijn van onze zinloze levenswandel, maar met het kostbaar bloed van Christus. Als er iets langdurig is hier op aarde, zowel in waarde als in duurzaamheid, dan is dat toch wel zilver en goud zou je denken. Maar Petrus schaart dat onder slechts vergankelijke dingen, van betrekkelijke waarde. Hoeveel te meer zijn alle andere dingen van betrekkelijke en vergankelijke waarde. Het bloed van Christus is daarentegen veel kostbaarder.

Persoonlijk zou ik deze ongelijke beoordeling dan ook willen afwijzen. Ik denk dat we zowel liedjes als boeken op dezelfde wijze moeten beoordelen. De maatstaf is Gods Woord, niet allerlei menselijke of culturele maatstaven. Daarbij zou ik wel onderscheid willen maken of we iets tot ons nemen puur als consumptiemiddel, om onszelf mee te vermaken, of als iets om over na te denken en om onze horizon mee te verbreden. Voor dat laatste zou ik me meer permitteren, maar dan met als uiteindelijke doel om de rijkdom van het kennen van God en het verzoend zijn met Hem (nog) beter te zien en te waarderen. 

Je vraag is: hoe kan ik hier als jongere op een evenwichtige en Bijbelse manier naar kijken? Ik denk dat een belangrijk probleem is dat we niet meer goed weten wat waarde heeft en wat niet, of wat grotere waarde heeft en wat geringere waarde heeft. We houden vaak dingen voor waardevol die in Gods ogen maar van ondergeschikt belang zijn. En daarbij schenken we soms maar weinig aandacht aan dingen die in Gods ogen juist van grote waarde zijn. Een Bijbelse manier van kijken naar de dingen is de dingen weer op de juiste waarde te schatten. Dat is niet slechts een tweedeling van goed of fout, maar een inschatting van de waarde van iets in een rangorde van waarden. Sommige zaken zijn niet goed. Andere dingen zijn niet per se fout maar van weinig waarde of van ondergeschikte waarde. Weer andere zaken zijn juist van grote waarde.

Het gaat vooral mis als we zaken die van ondergeschikte waarde zijn voor belangrijk houden en zaken die juist van grote waarde zijn voor onbelangrijk of minder belangrijk houden. Belangrijk is dat we onze prioriteiten en onze rangorde van wat waarde heeft en in welke mate weer enigszins op orde krijgen. Let maar eens op de prediking van de Heere Jezus. Daarbij gaat het vaak over de juiste dingen voor waardevol en belangrijk te houden en ons niet druk te maken om dingen die van ondergeschikt belang zijn. 

Een belangrijk punt dat je noemt is dat men vindt dat het tot eer van God moet zijn. Dat is op zich ook een goed uitgangspunt en dat is iets dat de hoogste waarde heeft. Het is daarbij wel belangrijk ook een goed beeld te hebben van wat dat inhoudt en hoe dat er uit ziet. Als je er de Bijbel op nazoekt dan zie je al snel dat het bij de eer van God gaat om Hem toe te kennen wat Hem toekomt. Om wie Hij is, om wat Hij heeft gedaan, en om wat Hij wil doen. Hij heeft immers alles gemaakt en alles is van Hem (Kolossenzen 1:16). Alles, maar dan ook alles, wat wij hebben, hebben we van Hem ontvangen, tot onze levensadem toe. En omdat God alles heeft gemaakt en tot stand heeft gebracht is het passend dat Hij er ook de eer voor krijgt en dat we de eer die Hem toekomt niet aan iets of iemand anders geven (Jesaja 42:8).
 

"Hoe zou een potje dammen tot eer van God kunnen zijn? Betekent dat dat je tijdens het spelletje psalmen moet zingen of iets dergelijks?"

Maar hoe doe je dat? Bij iets tot eer van God te doen denken we al snel aan zingen of zoiets. Maar hoe zit dat met andere zaken? We hebben soms de neiging te denken dat er ook een aantal zaken zijn in ons leven waar we God niet al te veel in moeten betrekken, bijvoorbeeld in wat we ‘voor onszelf’ doen. Om een voorbeeld te noemen: hoe zou een potje dammen tot eer van God kunnen zijn? Betekent dat dat je tijdens het spelletje psalmen moet zingen of iets dergelijks? Nee, alhoewel daar op zichzelf niets op tegen is, is dat niet waar het in de kern om gaat. Waar het om gaat is dat we onderkennen op welke wijze God er in betrokken is.

Bij een potje dammen kunnen we daarbij bijvoorbeeld denken aan dat we erkennen dat we dat spelletje kunnen spelen omdat God ons die mogelijkheid gegeven heeft. Dat we God danken voor dat we mensen in ons leven hebben om een spelletje mee te kunnen doen. Dat we God danken dat we de fysieke vaardigheid hebben dat spelletje te kunnen doen. Dat we het denkvermogen hebben dat spelletje te kunnen doen. Dat we de levensadem hebben dat spelletje te kunnen doen. Dat God de mensen de vaardigheid heeft gegeven het spelletje te bedenken en te produceren. Dat er een samenleving is waar dingen geproduceerd kunnen worden en vervoerd kunnen worden. Dat er winkels zijn waar we spullen kunnen kopen. En ga zo maar door.

Als je hier verder over door denkt zijn er duizenden dingen die hier in het verlengde van liggen waar we God allemaal voor kunnen danken. Al deze dingen heeft God ons gegeven en mogelijk gemaakt. Zo kunnen we God betrekken in alles, omdat deze Schepping en alles wat er in is van Hem is.

Maar ook bijvoorbeeld in hoe we het spelletje spelen. Dat we niet boos worden als de ander iets verkeerd doet of als we verliezen. Dus dat we ook hierbij in ons gedrag als een kind van God gedragen (Filippenzen 2:15). En dat we erkennen, dat alhoewel er op zichzelf niets verkeerd is met het spelletje, dat het tegelijk in het geheel van de dingen maar betrekkelijke waarde heeft. En dat er een tijd is om een spelletje te doen en een tijd om andere dingen te doen. En als we zouden gaan inzien dat er ook kanten aan zitten aan een spelletje die niet goed zijn en die ingaan tegen wat God heeft gezegd, dat we dat dan afwijzen. Zo kunnen we Hem op vele manieren in alles te betrekken. Daar moeten we steeds meer oog voor krijgen. Het moet een soort van onderliggend denkpatroon en hartgesteldheid worden die raakt aan alles wat we doen (1 Korinthe 10:31). Het betekent simpelweg dat we God betrekken (in gedachten) bij alles wat we doen. Leven tot Zijn eer is in de kern leven met Hem.
 
Ditzelfde kunnen we ook doen met liedjes en met boeken. En als de schrijver of maker dat niet doet, doe jij dat dan in ieder geval wel tijdens het lezen of luisteren. En kijk dan niet alleen naar een goed of fout tweedeling, maar probeer ook oog te krijgen voor welke waarde iets heeft. Zijn de dingen die er worden gezegd werkelijk zo belangrijk als wordt gepresenteerd? Of hebben ze in het geheel van de dingen maar beperkte waarde? En op welke wijze is God in deze dingen betrokken? Of gaat het misschien zelfs op verschillende manieren juist in tegen wat God heeft gezegd? Dan is bijvoorbeeld het poëtisch of literair gehalte van een tekst, of dat nu in een boek is of in een liedje, maar van betrekkelijke waarde. Van een grotere waarde is hoe het zich verhoudt tot onze Schepper. En je kan je ook afvragen of er misschien betere liedjes of boeken zijn om te lezen. En waar je überhaupt je tijd het beste aan kan besteden. Niet dat je er geen tijd aan zou moeten besteden maar misschien wel beperkte tijd en je tijd goed verdelen. En zo zijn er veel meer dingen te bedenken die van enige waarde zijn maar niet de grootste waarde hebben. Deze dingen zijn niet per se fout, maar als ze een te grote waarde toegekend worden kan het wel mis gaan. Ik ben ervan overtuigd dat we als we meer oog gaan krijgen voor wat werkelijk waarde heeft en wat minder waarde heeft, we veel vrijer van de druk die de wereld ons oplegt kunnen leven en betere keuzes gaan maken.

Ik hoop dat dit je vraag beantwoordt en je helpt hier verder een weg in te vinden.

Een hartelijke groet,
Gerard Slurink