Slavin met waarzeggende geest wijst een/de weg

Wij hoorden een preek over Handelingen 16. Volgens de dominee was het duidelijk dat de waarzeggende geest van de slavin, die Paulus en zijn metgezellen nariep, de duivel was omdat zij riep dat die dienstknechten “een weg” tot de zaligheid verkondigden. Daaruit zou blijken dat er nog meer wegen naar de zaligheid zouden zijn. In de Herziene Statenvertaling staat het zo (dat zij riep): “die ons een weg naar de zaligheid verkondigen.” Maar in de Statenvertaling staat (dat zij riep): “…die ons de weg der zaligheid verkondigen.” Waarom dit wezenlijke verschil? Want ook als er in de grondtekst geen lidwoord staat, dan is dit toch een vertaalkeuze van de HSV?

Was het maar zo eenvoudig! In de eerste plaats moeten we ons realiseren dat het Grieks zijn eigen regels heeft en dat je niet zomaar kunt denken dat een letterlijke vertaling in het Nederlands recht doet aan de regels van het Grieks. Het Grieks heeft geen onbepaald lidwoord zoals het Nederlands. Dat wil niet zeggen dat je zomaar overal “een” kunt toevoegen op plaatsen waar een lidwoord ontbreekt. 

In Mattheüs 4:15 vinden we een vergelijkbare constructie die je bij toepassing van deze regel zou moeten vertalen met “een weg van een zee”, maar niemand zal dat in zijn hoofd halen. Men leest gewoon “de weg van de zee, of zelfs, “de weg naar de zee.” In Mattheüs 4:19 vertalen we echter wel gewoon “vissers van mensen.” In Mattheüs 10:1 kiezen we echter weer voor “de dag van het oordeel”, hoewel daar ook geen lidwoorden staan. 

Met andere woorden, er is geen vaste regel, en het is maar al te gemakkelijk één tekstgedeelte als uitgangspunt te nemen zonder daar andere verzen bij te betrekken. Wat Handelingen 16:17 betreft, daar zijn de meningen over verdeeld. De meeste vertalingen die ik geraadpleegd heb, kiezen voor “de weg van de zaligheid”, maar een respectabel aantal geeft de voorkeur aan “een weg van de zaligheid.”

We kunnen niet met zekerheid zeggen wat hier de correcte lezing is. Had Paulus moeite met de gedachte dat deze vrouw zou beweren dat er meer dan één weg zou zijn? Waarom heeft hij de vrouw dan zo lang laten roepen? De kanttekeningen bij de Statenvertaling, waar we “weg der zaligheid” lezen, zijn van mening dat de woorden van de vrouw wel de waarheid waren, maar dat het de bedoeling was van de duivelse geest om de leer van de apostelen verdacht te maken.

Hartelijke groeten,
Reinier de Blois