Daders van seksueel misbruik weer in kerk
M.E. (Marije) ter Horst | 16 reacties | 24-09-2026| 15:55
Vraag
Ik heb er moeite mee dat daders van seksueel misbruik -alhoewel ze zijn gestraft- toch in de kerk of als dirigent van een christelijk koor weer hun plek innemen. Zoals nu in mijn omgeving recent gebeurde. Ik weet dat vergeven een bijbelse opdracht is, maar zijn er dan geen consequenties in voor werkzaamheden in of rond de kerkelijke gemeente? Zedendelinquenten komen zonder VOG niet aan het werk op een bepaald maatschappelijk terrein. Hoe zit dat in de kerk?
Slachtoffers hebben levenslang en voor hen is het vaak vreselijk als daders weer in de kerk zitten of er een functie krijgen. Het lijkt ook wel of slachtoffers gedwongen worden om de dader te vergeven. Ik denk dat ik een veroordeelde dominee voor een zedendelict niet meer op de preekstoel zou kunnen verdragen. Maar het lijkt allemaal geaccepteerd te worden. Hoe moeten we hier eigenlijk mee om gaan?
Antwoord
Dank je wel voor je vragen. Het zijn veel vragen in één. Vandaar dat ik geprobeerd heb twee verschillende thema’s eruit te filteren om zo je vraag te kunnen beantwoorden. Je eerste vraag is: zijn er consequenties voor het uitvoeren van werkzaamheden in of rond de kerkelijke gemeente na een veroordeling voor seksueel misbruik? Jij hebt het gevoel dat het geaccepteerd wordt dat een voor een zedendelict veroordeelde dominee weer op de preekstoel mag staan. Klopt dat?
Je tweede vraag gaat over vergeving. Je schrijft dat vergeven een bijbelse opdracht is. Tegelijkertijd geef je aan dat het voor jou lijkt alsof slachtoffers gedwongen worden om de dader te vergeven. Het lijkt jou vreselijk voor een slachtoffer als ze de dader weer tegenkomen in de kerk. En je vraag is, denk ik, hoe moet je hier als gemeente mee omgaan.
Ik zal ze hieronder zo goed mogelijk proberen te beantwoorden. Daarbij moet ik wel zeggen dat ik geen predikant ben en ook niet gespecialiseerd in kerkorde of tuchtrecht binnen de kerken. Ik heb dus op verschillende plaatsen informatie verzameld om tot een hopelijk volledig antwoord te komen.
"De opdracht om 70x7 maal te vergeven zegt niets over het tijdsbestek waarbinnen vergeving moet plaats vinden. Dit kan geen snel en gedachteloos proces zijn"
1. Zijn er consequenties voor het uitvoeren van werkzaamheden in of rond de gemeente na een veroordeling voor seksueel misbruik?
Hierin is het allereerst belangrijk om onderscheid te maken tussen functies ín de kerk en functies rondom de kerk. Er is een belangrijk verschil tussen de functie van ambtsdrager/jeugdleider binnen de gemeente en de functie van dirigent van een koor. In het eerste geval valt de functie onder de verantwoordelijkheid van de kerkelijke gemeente. In het tweede geval is er meestal sprake van een bestuur van een koor, zij zijn zelf verantwoordelijk voor de keuzes die ze maken. Hier staat de kerkelijke gemeente meestal los van. Ik weet niet precies op welke situatie je doelt, dus inhoudelijk kan en wil ik niet op de genoemde situaties ingaan.
Maar als we naar de functies binnen de kerk kijken, dan is het zo dat wanneer een predikant veroordeeld wordt voor seksueel misbruik, dat deze dan direct geschorst dient te worden. Over afzetting moet vervolgens de classis beslissen.
Als het gaat om een veroordeelde ouderling/diaken, dan kan deze direct afgezet worden. (Uit: Protocol Gereformeerde Gemeenten inzake seksueel misbruik en/of grensoverschrijdend gedrag in ambtelijk-pastorale of kerkelijke relaties (versie 1.3 / juni 2022.)
Dus hieruit blijkt dat er zeker consequenties zijn na een veroordeling voor seksueel misbruik binnen kerkelijke/pastorale relaties. Het zou dus niet zo moeten zijn dat een veroordeelde predikant weer op de preekstoel terecht komt.
Of er voor alle functies/ambten een VOG overlegd moet worden voordat aan de taak begonnen wordt, durf ik niet met zekerheid te zeggen. Ik weet dat binnen veel gemeenten inmiddels voor het kinder- en jeugdwerk wel een VOG aangevraagd moet worden voor je aan de slag kunt. Misschien een goed idee om dit soort vragen in je gemeente eens te stellen aan de kerkenraad. Het getuigt van betrokkenheid en zorg om op die manier mee te denken over hoe hier in je eigen gemeente mee omgegaan wordt.
2. Hoe verhoudt de bijbelse opdracht om te vergeven zich tot de zorg voor een slachtoffer?
Slachtoffers mogen nooit gedwongen worden om hun dader te vergeven. Dat is ontzettend schadelijk voor hen, zelfs hertraumatiserend. Er ligt inderdaad een bijbelse opdracht om te vergeven, zelfs 70x7 maal. Deze opdracht zegt echter niets over het tijdsbestek waarbinnen vergeving moet plaats vinden. Dit kan geen snel en gedachteloos proces zijn.
Allereerst is er onrecht gedaan aan iemand. En er zal dus eerst recht gedaan moeten worden. Daar mag de aandacht eerst op gevestigd worden. Hoe kan er recht gedaan worden aan het slachtoffer?
Vergeven is vervolgens pas mogelijk als het slachtoffer ontdekt heeft hoe groot de impact van het gebeurde op zijn leven is. Je kunt onmogelijk een dader vergeven, als je nog geen idee hebt wat je allemaal is aangedaan. Dat is voor een slachtoffer kort na het gebeurde nog niet te overzien. De meeste slachtoffers van seksueel misbruik komen vele jaren later nog steeds de schade en gevolgen tegen van het misbruik. Daarom alleen al kost het proces van vergeving tijd.
Een andere belangrijke factor in het proces is of de dader zijn fout inziet en daar de verantwoordelijkheid voor neemt. Wanneer een dader doordrongen is van de fouten die hij/zij gemaakt heeft en dit erkent tegenover het slachtoffer, kan dit helpend zijn in het herstelproces van het slachtoffer. Ook het ontkennen van het misbruik door de dader is hertraumatiserend voor slachtoffers en zal vergeving in de weg staan.
Het proces van vergeving is een proces waar het tempo van het slachtoffer leidend moet zijn. Dus niet het ongemak van de overige gemeenteleden of de onrust die ontstaan is in de gemeente. En al helemaal niet de wensen en eisen van de dader. Mocht jij in jouw nabije omgeving merken dat dit niet het geval is, is het verstandig om hierover in gesprek te gaan met bijvoorbeeld een vertrouwenspersoon of een lid van de kerkenraad.
"Het ontkennen van het misbruik door de dader is hertraumatiserend voor slachtoffers en zal vergeving in de weg staan"
In het eerder genoemde protocol, wordt ook advies gegeven hoe om te gaan met het slachtoffer. Het belang van loyaliteit met het slachtoffer wordt benadrukt. “Kortom: kies onomwonden voor het slachtoffer. Laat hier geen spoor van twijfel over bestaan. Te vaak wordt een slachtoffer van misbruik ook nog eens het slachtoffer van uitsluiting. Sommige gemeenteleden geven de benadeelde de schuld van de onrust in de gemeente of van het feit dat de gemeente een (gewaardeerd) ambtsdrager verliest. Veel gemeenteleden worden door het zien van de benadeelde herinnerd aan de ellende en zij kiezen er -vaak onbewust- voor de benadeelde uit te sluiten om te kunnen vergeten wat er is gebeurd. Zorg ervoor dat de benadeelde zijn/haar plek kan houden in de gemeente.”
“Overleg met de benadeelde hoe u uw loyaliteit het beste gestalte kunt geven.” Deze laatste zin is ook heel belangrijk omdat het voor ieder mens anders kan zijn. Dus het is van belang om het slachtoffer hierin de regie te geven. Wat wil hij/zij? Die vraag mag daarbij centraal staan. Let op dat bovenstaande gaat over de situatie waarin daadwerkelijk vastgesteld is dat er sprake is van misbruik van de ambtelijke relatie.
Tenslotte nog enkele gedachten die opkomen als ik jouw vraag lees. Allereerst valt me op dat je oprecht meeleeft met (mogelijke) slachtoffers. Dat is waardevol en fijn om te lezen. Mocht je in je directe omgeving mensen kennen die seksueel misbruik hebben meegemaakt (binnen of buiten kerkelijke relaties), laat hen dan je meeleven voelen. Sta om hen heen met vriendelijke en betrokken woorden. Laat ze voelen dat ze niet alleen zijn komen te staan, maar nog altijd omringd worden door broeders en zusters uit de gemeente. Benadruk dat zij niet verantwoordelijk zijn voor de ontstane onrust en leg de schuld altijd daar waar hij hoort, namelijk bij de dader. Vraag hen zelf maar hoe ze zich voelen in de gemeente en wat ze nodig hebben van hun mede-gemeenteleden.
Daarnaast lees ik in je vraag een aantal vermoedens. “Het lijkt wel alsof slachtoffers gedwongen worden te vergeven. Het lijkt allemaal geaccepteerd te worden.” Het is de vraag of je vermoedens kloppen. Ga hierover in gesprek met je kerkenraad. Ze kunnen je niet de inhoudelijke details geven, maar kunnen mogelijk wel wat vertellen over hoe ze omgaan met dergelijke situaties. Mocht je na een gesprek merken dat er sprake is van onrecht, neem dan contact op met iemand van het kerkelijke meldpunt. De verschillende meldpunten zijn te vinden op de website: www.veiligekerk.nl
Daar vind je overigens ook een schat aan informatie over hoe er binnen de verschillende kerken omgegaan wordt met seksueel misbruik en grensoverschrijdend gedrag.
Marije ter Horst-Westerink
Dit artikel is beantwoord door
M.E. (Marije) ter Horst
Bijzonderheden:
Functie: Traumaseksuoloog i.o. bij Therapie- en Coachingspraktijk Veluwe
Dit panellid heeft meerdere artikelen geschreven
Ik ben het helemaal eens met de opmerking hierboven. Als je mensen leert kennen, worden dieren je vriend.
Ik zou er nog graag aan toevoegen dat er niet alleen veel lichamelijk misbruik plaats vind in voor al de reformatorisch kerken maar ook veel geestelijk leed, zoals kleineren, pesten en buiten sluiten.
Dit word vooral gedaan door grote families die zich verheven voelen boven de rest van de gemeente. Vaak is het allemaal allemaal uiterlijke schijn voor de buiten kant maar van binnen is het bij die personen duister!
Ik vraag me ook af waarom we daders, veroordeelde daders die hun straf uitzitten zo moeilijk kunnen verdragen terwijl de zonde van misbruik voor God even erg is als een andere zonde. Zijn we net zo meedogenloos naar ons zelf en naar anderen? Die ene zuster in de gemeente die altijd maar roddelt of die ene broeder die willens en wetens zwart werkt? Ik ben bang dat als we zo rechtlijnig naar iedereen zouden zijn dat de kerk geen bezoeker meer had...
Uit eigen ervaring weet ik ook dat iemand oprecht berouw kan hebben en ik zou niet weten waarom iemand dan niet ergens terug mag komen. Daarmee wil ik niks afdoen van het leed van slachtoffers, want ik weet hoe diep dat gaat maar laten we uit woede en onmacht niet doen alsof de daders slechter zijn dan wijzelf.
En ja, het is pijnlijk voor slachtoffers nogmaals ik weet er zelf alles van maar dat wil niet zeggen dat een dader dan na het uitzitten van een straf en hopelijk beleden schuld niet weer een leven op mag bouwen!
Elke misdaad die ons wordt aangedaan, valt in het niet bij de hemel hoge schuld die wij bij God hebben. Ik denk er echt niet te makkelijk over. Soms heeft vergeving ook tijd nodig. Maar één ding weet ik wel dat als je elkaar kunt vergeven, dat enorm bevrijdend werkt, zowel naar slachtoffer als naar dader
Ook wordt naar mijn mening veel te gemakkelijk gezegd dat een slachtoffer moet vergeven. Vergeving is Bijbels, maar mag nooit gebruikt worden om misbruik toe te dekken of een slachtoffer het zwijgen op te leggen.
En wanneer iemand zijn straf heeft uitgezeten, betekent dat nog niet dat hij weer ambtsdrager, dirigent of jeugdleider moet kunnen worden. Vergeving is iets anders dan opnieuw een vertrouwenspositie krijgen. Juist de kerk behoort hierin naast het slachtoffer te staan en kwetsbare mensen te beschermen.
Want natuurlijk hebben we daders te vergeven. Maar er ligt zo ontzettend de nadruk op. Het is haast het eerste wat omhoog borrelt. Maar sta toch eens stil bij het leed.
Onnoemelijk leed vaak.
Natuurlijk, als je een ware christen mag wezen, werkt God vergevingsgezind in het hart. Maar vergeven is niet goedkoop, jongens.
Wanneer vergeeft God de mens? Na berouw. Wanneer vraagt God vergeving van ons richting onze naaste? Indien het hem hartelijk leed is.
In die weg.
Anders kom je volledig met jezelf in de knoei.
En óók hier weet ik waar ik over praat. En ja, ik heb de dader vergeven. En nee, de dader had/heeft geen berouw, en wil mijn vergeving niet. Maar ik heb de persoon gezegd; 'Ik vergeef jou, want God wil ons ook vergeven'. Opdat het iets mag doen in het hart van die persoon. Wie weet.
Maar weet je wat me zo zeer doet? En wéér triggert? Omdat we het hebben over daders. Vergeven. Berouw. Weet ik niet wat. Maar kunnen we ook stil zitten bij het slachtoffer? Luisteren. Het woord vergeven nu eens achterwege laten. Een arm op iemands schouder leggen. Onze mening achterwege laten.
En gewoon zeggen:
Tjonge. Wat is leven voor jou onnoemelijk zwaar, zeg.
Ik zou het niet durven, hoor, om tegen een slachtoffer van verkrachting te zeggen "maar de dader heeft toch spijt betuigt?"
Hoe zou je ooit moeten bepalen of iemands spijt oprecht is? Sommige mensen kunnen bijzonder overtuigend liegen, namelijk. En mensen die echt diep doortrapt zijn, die weten dat naar al te goed en zullen er geen moment over twijfelen om die drank naar vergeving door de gemeente als wapen in te zetten.
Maar nooit (NOOIT) kan iets als vergeving afgedwongen worden van een slachtoffer. Die weg moeten we ook echt niet willen bewandelen, zelfs niet als de dader aangeeft spijt te hebben. Ik bedoel dus niet dat er geen vergeving voor een dader is of kan zijn. Maar wél dat omstanders dit nooit kunnen verwachten/verlangen van een slachtoffer. Dan word je dubbel slachtoffer want dan is de bevestiging van het niet kunnen vergeven dat je het niet goed doet of goed genoeg bent.
Wanneer het je gegeven is dat je dit kunt is dit een heel groot iets, en ik ben blij voor degenen die dit lukt. Maar laat dit nooit een richtlijn worden voor slachtoffers.
