Concerten van Sefa bezoeken

We hadden onlangs een discussie over Sefa Vlaarkamp. Met respect en verwondering lees ik over z’n geloofsworsteling. Je ziet en hoort ook z’n manier van muziek uitvoeren veranderen. Ik begrijp ook heel goed dat die nog anders en ‘wereldser’ is en dat hij daar een zoektocht in heeft. Wat me eigenlijk wel verbaast is dat heel veel christenen z’n concerten bezoeken nu. Ze zitten onder een muziekstijl die nog heel veel wereldse tintjes en sfeer heeft en waar we normaal gesproken niet naar zouden gaan luisteren. Zeg maar een vermenging van de wereld met het geloof. Nogmaals… vanuit Sefa gezien heel begrijpelijk, maar vanuit christelijke kring verbaast het me enigszins. Is dat terecht?

Beste vraagsteller,

Als eerste wil ik benadrukken dat ik mijn antwoord niets wil zeggen over Sefa zelf. Ik heb de verschillende podcasts en artikelen die er zijn ook gezien en zie daar iemand met een oprecht geloof, die op zoek is naar hoe te leven als christen. En ook anderen hebben mij dat bevestigd. En ik had zelf ook niet gelijk alle antwoorden aangaande popmuziek toen ik tot geloof kwam.

Voor de lezer die hier onbekend mee is, is het misschien nog goed om te weten dat Sefa zich met twee dingen bezighoudt in de muziek. Het eerste zijn de optredens op festivals zoals Thunderdome en Defqon en dergelijke. Het tweede zijn de kerkconcerten die meer ingetogen en deels akoestisch zijn. Alhoewel de hardstylemuziek ook aantrekkingskracht heeft op jongeren uit de reformatorische wereld, zoals wel blijkt uit de vraag 'Zoon wil naar Thunderdome' , gaat het hier vermoedelijk vooral over de kerkconcerten. Op deze kerkconcerten klinkt, voor zover ik het begrijp, een mix van Taize liederen, psalmen en gezangen, Bach en ander klassiek, liederen zoals Hallelujah van Leonard Cohen en hardstyle. Dit alles in arrangementen van Sefa. De hardstyle in de ruige ‘Defqon-vorm’ schijnt overigens maar beperkt aanwezig te zijn in de kerkconcerten. Op wat er op deze kerkconcerten inhoudelijk te horen is ga ik nu verder niet in. Ik heb er ook te weinig van gezien om er iets over te kunnen zeggen. Wat ik wel begrepen heb is dat Sefa op deze kerkconcerten een goede en integere getuigenis geeft en dat er ook mooie liederen zijn en mooie muziek klinkt.
 

"Helaas was de reactie aangaande de hardstyle vaak nogal naïef. Het kwam er op neer dat het prima is dat hij er mee doorgaat, hooguit met hier en daar een lichte aanpassing"

Naar wat ik begrepen heb zijn deze kerkconcerten een samenwerking van de PKN met Sefa en nog wat organisaties. Sefa houdt van zowel hardstyle als Bach, ander klassiek en psalmmuziek. Het leek de PKN wel een goed idee om kerkconcerten te organiseren die dit samenbrengt. Als onderdeel daarvan kwam er ook een podcastserie waarin Sefa met vijf predikanten uit de PKN in gesprek ging over levensvragen en zijn hardstyle. Daarin werden mooie en goede dingen gezegd. Helaas was de reactie aangaande de hardstyle mijns inziens vaak nogal naïef. In feite kwam het er grotendeels op neer dat het prima is dat hij er mee doorgaat, hooguit met hier en daar een lichte aanpassing.

Zowel Sefa als de lezers/kijkers hebben dit blijkbaar opgevat als een rechtvaardiging en aanmoediging om door te gaan met deze muziek. Veel mensen zijn er waarschijnlijk ook wel nieuwsgierig naar. En heel wat mensen hebben er waarschijnlijk ook niet zo’n moeite meer mee. De achterliggende gedachte hierbij is vaak dat een muziekstijl op zichzelf neutraal is. Het zou slechts de tekst zijn die het verschil maakt.

Ik vind dat ontzettend naïef. Als je je een beetje in de muziekwereld beweegt dan zie je vrij snel dat dat niet het geval is. Elke muziekstijl heeft een filosofie en een levensstijl achter zich. Of dat nu hippiemuziek is, psychedelische rock, acid house, bluegrass, rockabilly, punk, soul, heavy metal, death metal, disco, new wave, rap, techno, hiphop, dance, gothic, ska, hardstyle, reggae of welke stijl of mix van stijlen dan ook. Alle stijlen of combinaties ervan hebben een achtergrond en ze zijn tot stand gekomen in een bepaalde culturele of sociale context en vanuit een bepaalde levensfilosofie.

Alle hebben ze ook een verschillende bijbehorende manier van dansen en bewegen, een verschillende bijbehorende stijl van uiterlijk en van kleding en een verschillende manier van bijbehorend gedrag. Ze roepen ook elk een eigen soort van gevoelens op. Dat is niet toevallig, dat hangt samen met de muziekstijl. Speel een eenvoudig liedje als Poesje Mauw in al deze stijlen en je zult merken dat het iedere keer weer ander karakter krijgt en een andere sfeer heeft en andere gevoelens oproept. Teksten spelen hierbij maar heel beperkt een rol. In veel muziek is de tekst niet eens verstaanbaar en veel luisteraars weten amper wat er gezongen wordt.

Ik zou zelfs willen beargumenteren dat in veel gevallen de tekst er maar weinig toe doet. Het gaat om de muziek en de gevoelens die de muziek opwekt. Bijna niemand gaat naar een popconcert vanwege de tekst die er gezongen wordt; mensen komen voor de muziek. En mensen die een bepaalde muziekstijl luisteren nemen vaak wel op zijn minst voor een deel de bijbehorende levensfilosofie over. Of misschien hebben ze die al en spreekt juist daarom de muziekstijl hen zo aan. Ik heb dat 15 jaar lang van dichtbij gezien en zelf ook ondervonden. Ik heb honderden muzikanten meegemaakt uit alle mogelijke muziekstijlen. We vonden elkaar in de muziek. Maar iedereen had ook zijn eigen manieren die nauw samenhingen met de muziekstijl die ze speelden. En op concerten zag je hetzelfde terug bij de bezoekers. Elke muziekstijl had zijn eigen karakter. En hoe mensen zich gedroegen hing samen met de muziekstijl. Niet bij iedereen in dezelfde mate, maar het is duidelijk aanwezig.
 

"Een muziekstijl is niet neutraal. Het doet wat met je. Het beïnvloedt je denken en je gedrag"

Een muziekstijl is niet neutraal. Het doet wat met je. Het beïnvloedt je denken en je gedrag. Talloze studies wijzen ook uit hoe muziek invloed heeft op mensen en zelfs op dieren en planten. En wat al deze muziekstijlen gezamenlijk hebben is dat ze voortkomen uit rebellie, uit opstand tegen gezag, en uiteindelijk een opstand tegen God. Niet dat iedereen dat ook expliciet zo uitdraagt, maar het zit wel in het DNA van de popmuziek.

Ik wil hier wat gedeelten aanhalen uit antwoorden die ik eerder heb gegeven en die in de context van deze vraag denk ik van belang zijn:

Sommige mensen menen dat zolang er maar geen rare teksten in de songs voorkomen, het wel oké is. Ik denk niet dat dat zo is. Muziek is meer dan een verzameling van klanken. Ik las laatst een goede definitie van muziek: “De kunst en wetenschap om tonen te combineren in wisselende melodieën en harmonieën om zo een expressieve compositie te vormen.” Let op het woord “expressieve.” Dat betekent dus dat muziek iets uitdrukt en dat probeert over te dragen. Er zit dus niet alleen een boodschap in de woorden, maar ook in de muziek zelf. Typerend vind ik bijvoorbeeld het gebruik van muziek in films. Gruwelijke scenes kunnen 'aangenaam' worden gemaakt door er bepaalde muziek onder te zetten. Of juist in scenes waarin eigenlijk niets gebeurt kan spanning worden opgeroepen met bepaalde muziek. Je kunt met muziek een waardeoordeel uitdrukken waardoor iemand ontvankelijker wordt voor de boodschap zonder dat die het door heeft. Zo'n 2400 jaar geleden constateerde Plato al dat muziek het meest krachtige middel is om mensen te beïnvloeden. Aristoteles merkte 2300 jaar geleden al op dat je karakter mede gevormd wordt door de muziek die je luistert. Calvijn onderkende dat muziek de kracht heeft het hart van mensen te veranderen. Muziek werd en wordt overal gebruikt om mensen in een bepaalde stemming te brengen en hen zo dingen te laten doen en geloven waartoe ze anders minder snel geneigd zouden zijn.”

(Uit: Feesten op school)
 

Muziek is iets dat op je inwerkt. Denk aan het muziekkorps dat je extra energie geeft bij de avondvierdaagse. Vroeger had je militaire muziekkorpsen die de soldaten moed moesten geven om vooruit te gaan in de strijd. De nazi's maakten in de Tweede Wereldoorlog veelvuldig gebruik van muziek bij hun propaganda. Saul werd kalm als David voor hem speelde. Muziek wordt gebruikt in therapieën. Sommigen beweren zelfs dat muziek een genezende werking kan hebben of andere muziek juist een ziekmakende werking. Muziek wordt ook gebruikt op gevangenen als marteling en het breken van iemands geest. In winkels wordt bepaalde muziek gedraaid om de kooplust te bevorderen. Muziek maakt ons vrolijk of triest, opgewonden of rustig. Muziek voert ons mee zonder dat we precies weten waarom. Weinig mensen zijn ongevoelig voor muziek. Het heeft een sterke uitwerking op beide lichaam en geest. Muziek is nooit neutraal in zijn uitwerking.

Muziek is ook een expressiemiddel en een communicatiemiddel met een zender (de componist of uitvoerende) en een ontvanger (de luisteraar). Het leent zich heel goed om een boodschap met waarden over te dragen en dan vooral gegoten in de vorm van een emotie van vreugde, verdriet, hoop, verwachting, vertwijfeling, boosheid, hunkering, etcetera. De zender wil wat vertellen of uiten. De boodschap zit niet alleen in de woorden maar vooral ook in de muziek. Ook als de woordelijke boodschap maar gedeeltelijk overkomt, komt de gevoelsboodschap die zit in de melodie, het tempo, de intensiteit en nog meer dingen, meestal wel over. Niet alleen de woorden die een zangeres zingt bevat een boodschap, maar ook, en misschien nog wel sterker, de manier waarop ze zingt.

In de popmuziek zit behalve wat de componist of uitvoerende er in legt ook een boodschap die komt uit de popcultuur. Sommige mensen versimpelen het en menen dat de instrumentkeuze bepaalt of iets popmuziek is of niet. Daarmee gaan ze denk ik voorbij aan het hart van de popmuziek. Popmuziek is anders dan veel andere muziek, omdat het een bepaalde levenshouding en levensvisie in zich heeft.

De popcultuur is ontstaan in de jaren 50 en heeft onze westerse wereld sterk veranderd. Een belangrijk ingrediënt is bijvoorbeeld rebellie: ik laat mij niemand zeggen wat ik doe of laat. Ik doe wat ik zelf wil. Ik laat mij geen regels opleggen. Dat uit zich op veel manieren, waaronder seksuele vrijheid en hedonisme het meest zichtbaar zijn. Maar dat is nog maar de topje van de ijsberg. Het begon met Jerry Lee Lewis die zijn voeten op de piano zette. Maar het ging telkens verder. We moesten ons 'vrijvechten', in het bijzonder de jeugd. De grenzen werden telkens verder verlegd, want wat eerst opruiend was, is een paar jaar later normaal. Als we nu terug kijken naar dingen van vroeger, doen we dat vaak glimlachend en vragen we af ons waar de mensen zich toen druk over maakten. Maar dat is alleen omdat we nu zoveel gewend zijn dat we nergens meer van opkijken. Op de 2009 MTV Video Music Awards deed medepresentator Jack Black 'voor de grap' met de hele zaal een gebed aan satan voor zijn zegen over de winnaars. De zaal, vol met alle popartiesten van naam, deed vrolijk mee. Twintig miljoen kijkers keken mee. Ik denk niet dat er veel waren die er een probleem in zagen. Het hart van de popcultuur is tegen God gericht.

Popmuziek bevat ook een eigen 'evangelie' omdat het een levensvisie verkondigt. Het is vaak een uiting van een emotie die goed aankomt bij de luisteraar die daar gevoelig voor is: verontwaardiging, verdriet, vertwijfeling en wanhoop. Maar er is nooit een antwoord of een oplossing. De emotie zelf is het antwoord. Het antwoord dat wordt gegeven is dat er geen antwoord is. De troost die komt is iets van "geloof in jezelf", "het komt wel goed". Of een "love is all you need", liefde is alles wat je nodig hebt. Dan komt het wel goed in wereld. Dit verkondigt een droomwereld, een illusie.

Deze boodschap van "doe wat je zelf wilt", “laat niemand je wat zeggen” en "leef nu” is jarenlang verkondigd en heeft de hele samenleving doortrokken. Popmuziek is niet de enige drager van die boodschap, maar heeft wel altijd een voortrekkersrol gespeeld. Niet alle popmuzikanten hebben de intentie deze boodschap te brengen; velen willen ook gewoon mooie muziek maken. Maar ze gaan automatisch mee omdat het in de cultuur en het hart van de popmuziek zit.

(Uit: Middenweg in popmuziek)

Sommige mensen zeggen dat alle muziek van God is en dat je alle muziek goed en verkeerd kan gebruiken. Ik ben daar niet zo zeker van. Het is zeker waar dat muziek is geschapen door God en dat je muziek op zich goed en verkeerd kunt gebruiken. Maar veel muziekstijlen hebben al een bepaalde manier van gebruik in zich. Je kunt staal op vele manieren gebruiken, maar een stalen hamer is gemaakt om spijkers te slaan. Hopelijk begrijp je wat ik bedoel te zeggen. Sommige muziekstijlen hebben bepaalde eigenschappen, een bepaalde houding en atmosfeer in zich. Die kun je er niet zo maar even uithalen door een andere tekst te gebruiken.  

Muziek heeft altijd een bepaalde uitwerking. Het doet wat met je, zowel lichamelijk als geestelijk. Dat hangt ook af van de muziekstijl. Michael Jackson werd eens gevraagd in een interview waarom hij zichzelf altijd in zijn kruis greep als hij danste. Hij antwoordde dat het automatisch gebeurt, onbewust, uit de drijvende kracht en de emotie van de muziek. Het is de muziek die hem 'dwingt' deze dingen te doen. Zangers en zangeressen en ook muzikanten hebben het wel eens over een alter-ego die hun plaats inneemt als ze muziek maken. Ze worden dan een andere persoon die dingen doet die ze normaal nooit zo zouden doen. Ik heb dat zelf ook veel gezien en meegemaakt. De muziek gaat je beheersen. De muziek maakt de (natuurlijke) remmingen los. En hoe meer je ervan onder invloed komt hoe meer dat gebeurt. Ik heb dat massaal zien gebeuren. Met name het ritme, maar ook de sfeer als geheel, pompt je op en mensen gaan dingen doen onder invloed van muziek die ze anders niet zouden doen. En wat er dan gebeurt bij een mens met een zondige natuur als de remmingen wegvallen laat zich raden, in ieder geval niet het goede. 

(Uit: Housemuziek met christelijke tekst)
 

Ik wil nu hier in een Bijbels perspectief proberen naar te kijken en te kijken wat de Bijbel zegt. En in het bijzonder: wat vraagt Jezus van ons?

Zoals we allemaal wel weten zijn we telkens weer geneigd te kijken naar uiterlijkheden en zaken op een wettische manier te benaderen: mag dit wel, of mag dit niet? Deze wettische manier heeft twee vormen. De ene is te kijken naar wat allemaal wel mag of mag niet mag. Mag een drumstel, mag een elektrische gitaar, welke muziekstijlen mogen wel en welke niet. We kennen dit als wetticisme of nomianisme. Maar er is ook een andere vorm en dat is het antinomianisme (anti-wet). Dit zegt in feite dat al deze dingen best wel mogen, er dat je niet moeilijk moet doen want we zijn immers niet meer onder de wet.

Beide zijn niet wat Jezus zegt. De Bijbel wijst ons een andere weg. Namelijk de weg van een veranderd hart, van een veranderd denken en een veranderd leven waarin alles op de schop gaat en andere zaken belangrijk worden. We zijn door de wet voor de wet gestorven, opdat we voor God zouden leven (Galaten 2:19, Romeinen 7:6). We moeten onze manier van denken veranderen (Efeze 4: 22-24, Kolossenzen 3:10). We moeten onze oude mens die te gronde gaat door de misleidende begeerten afleggen. Jezus zegt: “Wie zijn kruis niet draagt en achter Mij aan komt, kan geen discipel van Mij zijn” (Lukas 14: 27). Je kruis dragen betekent niet het verdragen van bepaalde moeilijkheden zoals wel vaak wordt gezegd, het betekent onze oude mens op te geven. Iemand die zijn kruis opnam en droeg was onderweg naar de plaats van kruisiging, waar hij werd gekruisigd en stierf. Zo moeten wij ons kruis opnemen en sterven aan onze oude mens, omdat onze oude mens het Hem is gekruisigd en er een nieuwe mens is opgestaan (Romeinen 6:6-23).

Daar is een geheiligd leven van groot belang bij. En een vermenging van de wereld met het geloof werkt dat juist tegen. Daarom roept de Bijbel ons keer op keer ons af te scheiden van de wereld (2 Korinthe 6:14-18). Niet fysiek, dat gaat niet, dan zouden we uit de wereld moeten gaan (1 Korinthe 5:9-10). Maar we moeten er wel geestelijk afstand van nemen. Niet dat we geen contacten met anderen moeten hebben. Maar wel dat we niet met hen meedoen en geen deel hebben aan hun onvruchtbare werken (Efeze 5:11). 1 Johannes 2:15 spreekt duidelijke taal: “Heb de wereld niet lief en ook niet wat in de wereld is. Als iemand de wereld liefheeft, is de liefde van de Vader niet in hem. Want al wat in de wereld is: de begeerte van het vlees, de begeerte van de ogen en de hoogmoed van het leven, is niet uit de Vader, maar is uit de wereld. En de wereld gaat voorbij met haar begeerte; maar wie de wil van God doet, blijft tot in eeuwigheid.”

Dit moeten we niet op een wettische manier benaderen (zo van: “je mag niet (te) werelds zijn”), maar vanuit het evangelie. We zijn vrijgemaakt om in vrijheid God te dienen en Jezus na te volgen. Niet op een gedwongen manier, maar omdat we nu een andere koning dienen, uit liefde, omdat Hij weet wat goed voor ons is en hoe we bedoeld zijn (Titus 2:11-12).

Jezus zegt dan ook “Zo kan dan ieder van u die niet alles wat hij heeft achterlaat geen discipel van Mij zijn” (Lukas 14:33). Dit is geen voorwaardelijk evangelie. Jezus zegt niet: Voordat je tot Mij komt moet je eerst alles achterlaten en aan allerlei voorwaarden voldoen, anders dan wijs Ik je af. Jezus wijst niemand af (Johannes 6:37). Maar Hij vraag ons wel: ben je bereid de kosten te dragen (Lukas 14:28-33)? Jezus te volgen geeft grote winst, maar gaat ook gepaard met kosten (Lukas 9:23). De rijke jongeling kon dit niet (Markus 10:21-22). Hij ging bedroefd weg. Jezus stuurde hem niet weg en wees hem niet af. Maar Jezus zei wel waar het op stond. Maar voor de rijke jongeling waren de kosten te hoog en hij ging zelf weg.

Ik heb dit zelf ook meegemaakt bij mensen die zeiden: “Ik zie dat het waar is. Maar ik wil het niet. Want ik zie dat ik dan allerlei dingen moet opgeven en dat wil ik niet.” We zien dit ook in de gelijkenis van de zaaier (Markus 4:3-20). Er zijn mensen die het Woord horen en met vreugde ontvangen. Maar zodra er kosten komen haken ze af, of schakelen ze over op een verwaterde boodschap.

Dit alles is een leerproces voor een christen. Nogmaals, dit is niet een evangelie met voorwaarden. Ik hoorde laatst een vraaggesprek met ds. Simons hier op Refoweb waarin hij het denk ik treffend zei. In mijn eigen woorden: “In het gewone leven, als je naar school gaat, moet je eerst leren, en als je dan geslaagd bent krijg je een diploma. Bij Jezus is het net andersom. Als je bij Hem komt in geloof krijg je eerst je diploma. En daarna begin je te leren, je leven lang.” Heiliging komt na de bekering en gaat er niet aan vooraf, anders wordt het eigen verdienste.
 

"Voor onze redding hopen we misschien wel op Hem. Maar voor ons welbevinden zoeken we het steeds weer bij Hedonia, de godin van het korte termijn genot"

De vraag aan ons allemaal is: willen we die weg gaan? Wij zijn zo halsstarrig en traag van hart. We zoeken het steeds weer in andere dingen. We volgen onze verlangens in plaats van te luisteren naar de Heere Jezus, om van Hem te leren wat het goede is om te doen. Voor onze redding hopen we misschien wel op Hem. Maar voor ons welbevinden zoeken we het steeds weer bij Hedonia, de godin van het korte termijn genot en de positieve emoties, in plaats van dat we het vinden in Gods beloften.

Toen ik tot geloof kwam heb ik vrij radicaal met de wereld van de popmuziek gebroken. Ik was me er goed van bewust dat daar een hoop gebeurde dat niet samenging met een bekeerd leven. Ik kon daar niet meer in meedoen. Maar met de vraag waarom popmuziek nu verkeerd was heb ik langer geworsteld. De argumenten die ik vaak hoorde konden mij niet echt overtuigen. Totdat ik me realiseerde dat het muziek is dat onderdeel is van op een bepaalde manier in het leven te staan, die haaks staat op wat God bedoeld heeft. Onderdeel van een wereld die niets met God te maken wil hebben, die met Hem spot en die Hem afwijst. Onderdeel van een koninkrijk waar ik niet langer toe behoor. Ik behoor nu een ander koninkrijk toe. Mijn smaak is niet veranderd. Ik vind de muziek die ik vroeger zo mooi vond voor mij gevoel nog steeds mooi en het heeft nog steeds aantrekkingskracht op mij, wellicht door een soort van emotionele verbondenheid. Maar als ik er vanuit het perspectief van het evangelie naar kijk hecht ik er geen waarde meer aan. Ik heb er afscheid van genomen.

Iedereen zal een keuze moeten maken. Geen huisslaaf kan twee heren dienen, want hij zal of de ene haten en de ander liefhebben, of hij zal zich aan de ene hechten en de ander minachten (Lukas 16:13). Waar zoeken we onze troost en vreugde? Is dat bij God, bij de Heere Jezus, in de beloften van het evangelie? Of is dat toch in de muziek of andere dingen? Waar stellen we onze prioriteiten: allereerst bij welke boodschap we willen volgen of doorgeven en kijken we dan welke soort van muziek daar het beste bij past? Of gaat het ons allereerst en vooral om de muziek(stijl) en is de boodschap daar ondergeschikt aan? 

Ik sluit af met de woorden van Petrus: “Word als gehoorzame kinderen niet gelijkvormig aan de begeerten die er vroeger in de tijd van uw onwetendheid waren. Maar zoals Hij Die u geroepen heeft, heilig is, word zo ook zelf heilig in heel uw levenswandel, want er staat geschreven: Wees heilig, want Ik ben heilig. En als u Hem als Vader aanroept Die zonder aanzien des persoons naar ieders werk oordeelt, wandel dan in de vreze des Heeren, gedurende de tijd van uw vreemdelingschap, in de wetenschap dat u niet met vergankelijke dingen, zilver of goud, vrijgekocht bent van uw zinloze levenswandel, die u door de vaderen overgeleverd is, maar met het kostbaar bloed van Christus, als van een smetteloos en onbevlekt Lam” (1 Petrus 1:14-19). Laten we deze oproep ter harte nemen.

Ik hoop dat dit de vraag beantwoordt.

Een hartelijke groet,
Gerard Slurink