Inspiratie en interpretatie van de Schrift

Ik worstel met vragen over Schriftgezag en de vraag: wat is waarheid. Ik geloof dat de bijbel van kaft tot kaft waar is, laat dat duidelijk zijn. Dr. C. P. den Boer schreef een column in het RD onder andere hierover. Het rapport “God met ons” stelt dat de waarheid ook een stukje beleving is bij de mens. Hoe zit dat? Ergens interpreteert een mens toch ook zelf een Bijbeltekst op zijn eigen manier, al dan niet gewerkt door de Heilige Geest? De woorden uit de Bijbel, zijn communicatie, woorden van God voor mensen. Je hebt daarbij dus een Zender en ontvangers. En de woorden van God houden eeuwig stand en zijn vast. Ondanks de reactie van mensen. Is dat wat er met Schriftgezag bedoeld wordt? God spreekt in concrete situaties nu tot mensen om Zich aan hen te verbinden. Maar kun je dat ook misverstaan? Kan het dus zo zijn, dat je denkt dat God wat tegen je zegt door Zijn Woord (bijvoorbeeld iets concreets wat je moet gaan doen, of hoe je over iets moet denken) en dat dat niet klopt, maar dat je het wel zo ervaart? Een voorbeeld de tekst: “Gedenk aan het woord, gesproken tot uw knecht, waarop gij mij verwachting hebt gegeven?” Of bedrieg je je dan, geloof je Zijn Woord zeg maar, of geloof je eigenlijk de interpretatie daarvan? Ik hoop dat u deze worsteling begrijpt.

Ds. Den Boer schrijft verder in de column dat elke generatie het nodig heeft het evangelie te herontdekken. Wat bedoelt hij daarmee? Bedoelt hij Gods woorden die eeuwig vast zijn, te ontvangen en toe te passen in de concrete situatie van ons leven nu? Het evangelie blijft hetzelfde, maar de ontvangers van Gods boodschap maken de beweging naar het evangelie toe/de waarheid? Of maakt de waarheid/het evangelie de beweging richting de hoorder? Moet de context meewegen in de prediking? Zo ja, in hoeverre? En doet dit afbreuk aan het Schriftgezag?

Een vraag die hiermee verband houdt: moeten wij als kerk heel dicht bij het evangelie blijven en niet de beweging maken naar buiten toe? Volgens mij moeten we wel de wereld in en hoe kunnen we dan het evangelie herontdekken? Ontdekken we dan nieuwe aspecten van de waarheid misschien? Bijvoorbeeld als het evangelie concreet wordt gemaakt voor verschillende doelgroepen, zoals moslims , lhbti-mensen, etcetera. Of tasten we in het meewegen van de context/doelgroep het evangelie aan? Welke rol heeft de Heilige Geest hierin en zit daar toch niet altijd een persoonlijk/subjectief element in? Ik hoop dat ik wat meer duidelijkheid mag krijgen op deze vragen.

Beste zoeker, dat zijn wel erg veel vragen! Ik ben bang dat dat om een uitgebreid antwoord vraagt, dus ga er maar even voor zitten. Allereerst wil ik benadrukken dat ik niet voor dr. C. P. den Boer kan spreken dus wil ik aanraden op specifieke vragen naar aanleiding van zijn column in het RD aan hem persoonlijk te adresseren. Hij is predikant in Renswoude en via die website zijn de persoonsgegevens openbaar.

Wat ik verder wil doen is proberen een klein beetje overzicht te geven op het thema Schriftgezag, een belangrijk stuk binnen de hermeneutiek (interpretatie-kunde). Daarbij zijn twee woorden van belang: Inspiratie (over de Zender) en 2. Illuminatie oftewel verlichting (over de ontvanger).
 
1. Inspiratie
Dat gaat over de totstandkoming van de Schriften en het daarbij komende Goddelijke gezag. Er zijn in de theologie verschillende inspiratieleren, maar vanuit een gereformeerd/evangelical uitgangspunt zijn er voor nu twee van belang om te noemen: mechanische en organische inspiratie. Eeuwenlang hebben gereformeerde theologen de inspiratie min of meer mechanisch verstaan. Elke punt en letter is dan gedicteerd door de Heere als een schoolmeester aan zijn leerlingen. Een beetje in een karikatuur getekend: alsof de Heilige Geest al de letterlijke woorden van de Schrift influisterde en de menselijke schrijver niet meer dan een mechanisch instrument, een typmachine, de Goddelijke boodschap op papier zette. Bijbelse onderbouwing daarvoor kun je halen uit bijvoorbeeld Mattheüs 5:18, waarbij het wel mijn kritische vraag zou zijn: Zegt de Heiland dit om een inspiratie-leer uit te leggen, of gebruikt Hij deze woorden om de eeuwige waarde van de wet kracht bij te zetten? Maar goed, nog steeds komt men deze gedachte tegen, ik veronderstel aan de uiterst rechtse kant in de gereformeerde gezindte of juist aan de orthodox-evangelische kant en in sommige Pinkstergroeperingen. Deze benadering heeft echter ook zijn beperkingen en biedt geen bevredigende verklaring voor bijvoorbeeld spelfouten in de Hebreeuwse tekst. Mensen met een mechanische inspiratieleer moeten zich daarom vaak in allerlei bochten wringen om de Schrift 'te redden' van kritiek.
 

"In het christelijk geloof viel er geen compleet boek uit de hemel, zoals in het fabeltje dat sommige moslims geloven over hun Koran."

Als reactie op nieuwere vormen van hermeneutiek kwam er echter een ontwikkeling in het gereformeerde denken door de mechanische inspiratieleer te vervangen door de organische inspiratieleer (onder andere Herman Bavinck). Deze gedachte is tegenwoordig min of meer gemeengoed in de gereformeerde theologie (ook bij ds. C. P. den Boer denk ik) en beschouwt de inspiratie evengoed als goddelijk vanuit de Heilige Geest, maar niet voorbijgaand aan de kwaliteiten en vaardigheden van de menselijke schrijvers. God gebruikte dus bijvoorbeeld Amos en Jesaja niet als Zijn ‘typmachines’, maar hun hele persoonlijkheid en historie doet mee in het schrijfproces. Dat is de reden dat (in het Hebreeuws) Amos een andere woordenschat en stijl heeft dan Jesaja, en dat is natuurlijk ook de hele (logische) reden dat het Oude Testament in het Hebreeuws/Aramees is geschreven, en het Nieuwe Testament in het Grieks, en dat Jeremia veel over zijn gevoelens schrijft en Daniël bijzonder weinig. Lukas heeft het evangelie in zijn eigen taal opgeschreven na zorgvuldig onderzoek, terwijl Ezra dacht dat het een goed idee was om de Aramees geschreven brieven van heidense ambtenaren toe te voegen aan zijn in het Hebreeuws geschreven persoonlijke memoires. Gods boodschap draagt dus een menselijk gewaad, maar dat moet ons niets verwonderen want zo zien wij Christus zelf ook: als 100 procent God en 100 procent mens. Zo zijn de woorden van de Heilige Schrift 100 procent van God en 100 procent door mensen tot stand gekomen. In het christelijk geloof viel er geen compleet boek uit de hemel, zoals in het fabeltje dat sommige moslims geloven over hun Koran.
 
2. Illuminatie (verlichting)
Dit gaat over de andere kant van de hermeneutiek, de ontvanger. Oftewel: de kerkgemeenschap en de individuele gelovige. Ik begin met de kerkgemeenschap. Laten we niet vergeten dat de Schrift aan de kerk is gegeven om in de gemeenschap te lezen. Ik ben een groot voorstander van persoonlijk Bijbellezen uiteraard, maar het is in de gemeenschap van gelovigen waar de Schriften echt thuishoren en verstaan worden. Ze moeten hardop in het midden der gemeente voorgelezen worden, en vervolgens uitgelegd en toegepast. Daarin geloven wij dat we in die geloofsgehoorzaamheid worden verlicht door de Heilige Geest, waar ook in elke eredienst om gebeden wordt: het epiclese gebed of het gebed voorafgaand aan de Schriftlezing en verkondiging. Soms wordt dit ook wel tussen de Schriftlezing en verkondiging gebeden, maar het is eigenlijk juister om de hulp van Gods Geest aan te roepen voordat wij de Schriften openen. In de gemeenschap van gelovigen vindt de interpretatie en toepassing, verlicht door de Heilige Geest, plaats. Immers: zijn wij allemaal leraars? (1 Korinthe 12:29).

Nu is er ook een bepaalde persoonlijke individualistische mystieke/bevindelijke vorm van interpretatie waarbij de tekst die de predikant voorleest een eigen leven gaat leiden in het gemoed van de ontvanger, soms totaal los van de daadwerkelijke uitleg (prediking) die volgt. Jij citeert als voorbeeld Psalm 119:25 berijmd. Ik wil hier niet totaal ontkennen dat de Heere ervaringen (indrukken) in ons legt waarvan Hij verlangt dat wij die op persoonlijk niveau gaan interpreteren in ons binnenste. Maar deze sterke hyper-bevindelijke focus is niet de eerste en meest oorspronkelijk Reformatorische manier van hoe het Woord moet functioneren in de christelijke gemeenschap. Arglistig is namelijk ons hart, onvast is ons door de zonde aangetaste interpretatievermogen en zeker op persoonlijk niveau is er niemand die kan aanscherpen of corrigeren. Daarom klinkt de heldere boodschap van de Schrift in het openbaar en in de gemeenschap van gelovigen en worden de Schriften (als het goed is) vervolgens zo uitgelegd en toegepast dat alle creaturen het kunnen begrijpen! Althans, dat heeft de Heere Jezus zo gewild. Als er alleen maar in een ingewijde tale kanaäns gewezen op de noodzaak van persoonlijke indrukken en je wordt overgelaten aan je individuele interpretatie, in plaats van een kinderlijk eenvoudige uitleg wat het evangelie (goede nieuws) is in dit-of-dat Bijbelgedeelte, gaat er wel flink wat mis en hebben we dringend een nieuwe Reformatie nodig.
 

"Het is nodig om het evangelie in een steeds veranderende context zo te brengen dat die goede boodschap ook begrepen wordt door de context."

Nou, daarmee beantwoord ik misschien tevens ook een beetje je slotvragen. Inderdaad is het nodig om het evangelie in een steeds veranderende context zo te brengen dat die goede boodschap ook begrepen wordt door de context. Dat doet niets af van de kernboodschap, dat versterkt alleen maar die kernboodschap. De twee polen van zonde en genade blijven hetzelfde, maar hoe dat verstaan moet worden, daarvoor is gevoeligheid nodig om ook die context mee te nemen. Alle zonde is in de kern opstand en ongeloof, maar niet in elke tijd uit zich dat op dezelfde manier. Als wij bijvoorbeeld prediken dat mensen niet behouden worden door het kopen van een aflaat bij de Paus maar door te vertrouwen op de genade van Christus, dan is dat 100 procent waar, maar niet heel aansprekend en herkenbaar omdat mensen daar, in tegenstelling tot de tijd van het begin van de Reformatie, vandaag de dag niet mee bezig zijn. Als de oudvaders van de Nadere Reformatie ons wijzen op het gevaar van schijnvroomheid, dan doen zij dat in een context dat zo’n beetje ons hele land zich gereformeerd noemde (met de mond) maar feitelijk alleen maar om een betere maatschappelijke positie te kunnen verwerven. Kom daar vandaag de dag nog maar eens om: promotie maken omdat je reformatorisch bent. Je wordt eerder uitgelachen! De context is dus veranderd. Vandaag de dag komt er dus nauwelijks iemand tot geloof door een ‘oude preek’ op een enkeling na, terwijl er vroeger massaal gehoor aan gegeven werd. Waarom, was de tijd vroeger beter? Nee dus, het komt door de context, de boodschap sluit niet aan. Mensen zitten vandaag de dag niet meer te kaarten in een herberg! Alleen daarom ben ik al niet zo’n voorstander van leespreken. Laat in vacante tijden dan liever een ouderling een stichtelijk woord spreken tot zijn eigen tijdgenoten met normaal taalgebruik dat iedereen kan begrijpen. Laat ze vertellen over bijvoorbeeld de macht van social media die mensen tot slaaf maakt en hoe dit mechanisme toont dat wij in de aard onvrije mensen zijn die de slavernij opzoeken dan begrijpen mensen heel goed wat het betekent “ik ben vleselijk, verkocht onder de zonde.” Dus zeer zeker, de context doet mee!
 
Groet uit Yerseke
Ds. T. Schakel