Catacomben in Rome

In de catacomben in Rome werden doden begraven door ze in nissen te leggen. Lijkt mij niet 'luchtdicht' zoals een kist. Hoe kan het dan dat de christenen daar geheime samenkomsten konden houden? Daar moet dan toch een vreselijke stank gehangen hebben?

In tegenstelling tot wat in de populaire cultuur uitgedragen wordt waren catacomben geen geheime schuiloorden voor christenen. De ligging en ingangen van de catacomben waren bekend. De catacomben lagen o.a. langs de grote uitvalswegen van Rome (bijvoorbeeld langs de Via Appia). Iedereen wist dat daar grafcomplexen lagen. Het is slechts doordat ze in de vergetelheid waren geraakt dat men dacht dat ze geheim waren. De meeste ‘christelijke’ catacomben dateren bovendien van na de christenvervolgingen.  

Het beeld dat we hebben van de catacomben roept inderdaad de suggestie op van vochtige gangen vol lijkenlucht. Maar in de praktijk zat het net wat anders.

Een paar punten die dit verklaren:

1. De lichamen waren begraven in nissen (loculi), meestal goed afgesloten. De doden werden in de wand uitgespaarde openingen gelegd, daarna werd de opening dichtgemaakt met een marmeren plaat of een steen, soms met specie of pleistermortel eromheen. Dat was niet helemaal luchtdicht zoals een moderne kist, maar het sloot wel zó goed af dat geuren en ontbinding niet merkbaar in de gangen kwamen.

2. De catacomben waren groot en goed geventileerd. Het gangenstelsel kon kilometers lang zijn, met meerdere verdiepingen. Er waren schachten en openingen naar boven die zowel licht als lucht doorlieten. Het was er koel (ongeveer 15°C) en vrij constant qua klimaat. Dat remde de ontbinding en verspreiding van stank.

3. Begraven ondergronds is sowieso minder geur-intensief. In de aarde zelf vergaan lichamen sneller en geuren worden geabsorbeerd. De Romeinen gebruikten de catacomben dus niet als een soort open ossuarium, maar als afgesloten begraafplaats.

4. De christelijke samenkomsten vonden plaats in kapelruimtes (cubicula) of grotere grafkamers. Dat waren plekken die speciaal waren ingericht voor herdenkingsmaaltijden (de zogeheten refrigeria) of liturgie. Zulke ruimtes waren niet direct tussen open graven, maar in bredere vertrekken die relatief schoon en functioneel waren.