Doopvisie ds. Schot is onaanvaardbaar
ds. W. J. van den Brink | 1 reactie | 20-11-2026| 15:31
Dit derde artikel van de recensie van het boek '95 stellingen over de Heilige Doop' gaat over de doop van kinderen. Waarom zou de kerk wel of niet kinderen dopen? Het antwoord hangt af van wat men onder ‘de doop’ verstaat (zie artikel 1). Volgens ds. Schot is ‘de doop’ vooral uiterlijk. Een uiterlijke ceremonie die wordt bediend omdat iemand behoort tot het uiterlijk verbond; “de kinderen zijn onder de bediening van het verbond” (uitleg stelling 94) en daarmee behoren zij ook tot “de uiterlijke kerk” (uitleg stelling 84). De doop is “het zichtbare teken waarmee huisgezinnen in de kerkelijke gemeenschap worden opgenomen” (uitleg artikel 92). De doop geeft uiterlijke voorrechten (uitleg artikel 70) en uiterlijke verplichtingen, namelijk de plicht tot gehoorzaamheid (uitleg artikel 24). De doop brengt “plichten met zich mee” en Israël “mag het verbond niet naar eigen inzicht invullen” (uitleg stelling 91). Hij spreekt dan ook graag over de uitwendige doop (toelichting stelling 7). De doop is weliswaar een teken dat verwijst naar het innerlijke en het geestelijke (wedergeboorte, vergeving, reiniging), maar het teken is bij ds. Schot geen garantie van deze betekende zaken. Want, zo schrijft hij in de toelichting op de 7e stelling: “Er is een duidelijk verschil tussen het ondergaan van de doop en het bezitten van de betekende zaak van de doop.” Kortom, ds. Schot waarschuwt voortdurend tegen de gedachte dat de doop de combinatie van teken en betekende zaak garandeert. En daarmee waarschuwt hij dus tegen de gereformeerde doopvisie.
De christelijke zorgverzekering van Care4Life
Uw geloof klinkt door in de keuzes die u elke dag maakt. Wat als ook uw zorgverzekering daarbij past?
Bij zo’n uitwendige-doopvisie kun je prima zonder oordeel der liefde, zo bleek (artikel 2). Het oordeel der liefde legt een verband tussen innerlijk en uiterlijk, tussen natuurlijk en geestelijk, tussen teken en betekende zaak. Maar ds. Schot wil juist wegblijven bij een oordeel over het geestelijke bij de dopeling. Het geestelijke – dát is alleen aanwezig in de ware gelovigen, de wedergeborenen en de uitverkorenen, kortom: in Gods volk. Maar aan de dopeling persoonlijk wordt niets beloofd of verzegeld.
In het Reformatorisch Dagblad van 1 oktober 2026 geeft ds. Schot het volgende aan: “Ik sta in de lijn van ds. G. H. Kersten, die stelt: in de doop wordt niet de onderwerpelijke belofte, maar de voorwerpelijke belofte verzegeld. Daarmee bedoelt hij dat de beloften niet aan het kind gedaan worden, maar dat de vergeving van zonden in Christus verzegeld wordt. Dat is waar, ongeacht de dopeling.”
In eenvoudiger taal betekent dit: God verzegelt in mijn doop dat alle uitverkorenen zalig worden, maar aan mij persoonlijk verzegelt Hij niets. Behalve dan indien ikzelf uitverkoren ben, maar of dat zo is, weet niemand.
"Ds. Schot is voor de kinderdoop. Hoe verheugend is dat? Helaas heeft het niet veel om het lijf"
Ds. Schot is voor de kinderdoop. Hoe verheugend is dat? Helaas heeft het niet veel om het lijf. Met zijn doopvisie wekt hij de indruk dat de meeste kinderen in de gemeente bij hun doop een namaakbankbiljet krijgen. Dit bankbiljet lijkt sprekend op een echt biljet, maar zelf is het waardeloos. Uitverkoren kinderen krijgen een echt biljet, maar niemand weet welke kinderen uitverkoren zijn. Niemand is ook in staat om de valse biljetten van de echte te onderscheiden. Stel je dus eens voor dat je in de volgende situatie verkeert: je krijgt van iemand honderd biljetten van 500 euro. Je weet dat negentig van deze biljetten vals zijn en slechts tien zijn er echt. Je bent niet in staat om de valse van de echte biljetten te onderscheiden. Zou je het aandurven om ook maar één van de honderd biljetten te gebruiken? Waarschijnlijk niet: want als je wordt betrapt op het betalen met een vals biljet, word je veroordeeld en gestraft.
De dreiging en beklemming die uitgaan van deze onzekerheid doortrekken het hele boekje van ds. Schot: “De Schrift waarschuwt voor overschatting van het uiterlijke sacrament” (lering 67); “Overschatting van het verbondsteken is zeer schadelijk” (lering 85); “Betrouwen op uiterlijke kenmerken is een kenmerk van onbekeerlijkheid” (lering 68). De kans dat ik roekeloos en overmoedig ben als ik dankzij mijn doop vertrouw op de rijkdom van Gods genade, is vele malen groter dan dat ik gelovig ben, zo suggereert het boek van ds. Schot. De kans dat mijn biljet waarde zal blijken te hebben, is klein. Het is veiliger om het zekere voor het onzekere te nemen en mijn doop te beschouwen als de ontvangst van een namaakbiljet. Het risico op (zelf)bedrog is te groot; laat ik maar niets geestelijks doen met mijn doop. De doop functioneert hier niet als verzekering en vertroosting, maar als een grote bedreiging. Wie wil er dan nog gedoopt worden? Je wordt “slechts met water gedoopt”, maar daarmee behoor je niet “tot het lichaam van Christus” (lering 48).
De opvatting van ds. Schot is om nog meer redenen onaanvaardbaar. Ik noem er nog twee. Allereerst, het is een nieuwe visie. De algemeen-christelijke en dus ook de gereformeerde overtuiging is altijd geweest dat de sacramenten (dus ook de doop) een teken en zegel zijn voor deze persoon in het bijzonder: “Laat u dopen, want aan u komt de belofte toe” (Handelingen 2:39). “Laat u dopen en uw zonden afwassen!” zei Ananias tegen Paulus (Handelingen 22:16). In de catechismus wordt gevraagd: “Hoe wordt u in de heilige doop vermaand en verzekerd dat het offer van Christus aan u ten goede komt?” (Heidelbergse catechismus vraag en antwoord 69). God heeft de sacramenten ingesteld om Zijn beloften aan ons te verzegelen en om bewijzen te zijn van Zijn goedheid en genade jegens ons (Nederlandse Geloofsbelijdenis artikel 33). Daarom wordt ook bij de doop altijd de naam van de dopeling genoemd. Ds. Schot heeft nauwelijks oog voor dit persoonlijke karakter van de doop als hij zegt: “Het gaat in de doop niet om onze naam, maar om Christus’ Naam” (uitleg stelling 36). Je krijgt bijna de indruk dat God anonieme kinderen doopt.
Vervolgens, in de opvatting van ds. Schot, is er geen reden om sommige mensen niet te dopen. Waarom zou je niet iedereen dopen die een preek hoort? Als de doop uiteindelijk een zegel is dat de uitverkorenen zalig worden, wordt dat ook verzegeld als je niet-christenen, moslims, Joden, boeddhisten, animisten, ietsisten of pessimisten doopt. Als je op deze manier redeneert (en in de roomse traditie gebeurt dat nog steeds), kun je ook klokken, schepen, huizen en allerlei andere levenloze voorwerpen dopen. Immers, “in de doop wordt de voorwerpelijke genade verzegeld waarin ook kinderen delen en niet de onderwerpelijke genade aan dit kind” (lering 93).
"Er zijn toch veel mensen die als kind zijn gedoopt, maar bij wie later blijkt dat ze onwedergeboren en ongelovig zijn?"
De gereformeerde kinderdoop
Het wordt tijd om naar de gereformeerde visie op de kinderdoop te gaan kijken. De gereformeerde theologie handhaaft gelukkig wel dit persoonlijke karakter van de doop. Een gereformeerde gemeente wil (om het beeld te blijven gebruiken) alleen maar echte, waardevolle bankbiljetten uitdelen. Dit betekent dat elke keer dat de doop bediend gaat worden, de kerk een oordeel heeft geveld over de te dopen persoon. Het oordeel der liefde, inderdaad. Ook als er kinderen worden gedoopt. Ook dan oordeelt de kerk dat deze concrete personen recht hebben op het waardebiljet van de doop. Zij verstrekt aan het kind de doop als een garantie dat Christus niet alleen het uiterlijke teken, maar ook de innerlijke, geestelijke afgebeelde zaak schenkt. We belijden met artikel 34 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis: “Alzo geven ons de dienaars van hun zijde het sacrament, en hetgeen dat zichtbaar is; maar onze Heere geeft hetgeen door het sacrament beduid wordt, te weten de gaven en onzienlijke genaden.” Aan dit kind persoonlijk wordt verzekerd dat het offer van Christus aan het kruis volbracht aan hem of haar ten goede komt (Heidelbergse catechismus vraag en antwoord 69).
Veel mensen beginnen hier te aarzelen: hoe kun je de doop zo opvatten? Er zijn toch veel mensen die als kind zijn gedoopt, maar bij wie later blijkt dat ze onwedergeboren en ongelovig zijn? De kans dat je je vergist is groot!
Maar hier zijn twee overwegingen van groot belang. Allereerst: de kerk moet oordelen (1 Korinthe 5:12). Wanneer ouders hebben gevraagd of hun kind gedoopt mag worden, zijn er slechts twee antwoorden mogelijk: ja of nee. Als de kerk ‘nee’ zegt, is dat niets minder dan de uitspraak dat dit kind onwedergeboren is, zonder God en zonder hoop in de wereld, buiten de genade en barmhartigheid van God (Nederlandse Geloofsbelijdenis artikel 33), niet gereinigd door het bloed en de Geest van Christus (Heidelbergse catechismus vraag en antwoord 70). De enige reden immers om de doop te weigeren, is omdat deze persoon de innerlijke geestelijke zaken mist. Want wie deze geestelijke zaken wél heeft, mag het uiterlijke teken niet worden geweigerd (Handelingen 10:47). We zouden in dat geval, als we de doop weigeren, God weerstaan, zegt Petrus (Handelingen 11:17).
Petrus Datheen maakte in een debat in 1571 al duidelijk dat de kinderen bij de gelovigen en als wedergeboren moeten worden beoordeeld. Hij verweet zijn doperse tegenstanders dat zij uitgingen van drie soorten mensen: wedergeboren mensen, onwedergeboren mensen, en kleine kinderen als derde middengroep. Maar zo liggen de zaken niet. Ook kinderen zijn hetzij wedergeboren, of onwedergeboren. Ook voor hen geldt dat zij alleen dan het Koninkrijk van God kunnen binnengaan als zij wedergeboren zijn (Johannes 3:3).
Daarom begint het doopformulier met deze radicale tweedeling: ook voor onze kinderen geldt dat zij van nature kinderen van de toorn zijn, tenzij zij van nieuws geboren worden. Kortom, bij elke doopaanvraag velt de kerk een geestelijk oordeel. Zij spreekt uit of zij deze persoon, in het oordeel der liefde, beschouwt als wedergeboren. Oordeelt de kerk dat de persoon onwedergeboren is, dan ontvangt deze persoon niet het bad van de wedergeboorte (Titus 3:5; Efeze 5:26). Oordeelt de kerk dat de persoon wel wedergeboren is en de Heilige Geest ontvangen heeft (of zal gaan ontvangen), dan wordt hij of zij gedoopt in de Naam des Heeren (Handelingen 10:48).
Maar ds. Schot breekt overduidelijk met deze eeuwenoude gereformeerde traditie en schrijft ronduit: “Wij beschouwen de kleine dopelingen niet als gelovigen” (Saambinder, 5 mei 2011). Dat is nogal een oordeel dat ds. Schot uitspreekt over de kinderen...
De tweede overweging is dat het oordeel van de kerk een oordeel van liefde is, dus feilbaar. Wij behoeven niet onfeilbaar te zijn. De kerk mag iemand dopen als ze goede (niet: onfeilbare) redenen heeft om de persoon te beschouwen als een kind van God. Ze reikt met gulheid en vertrouwen talloze echte bankbiljetten uit. Ja, het kan zijn dat later blijkt dat iemand het uiterlijke teken accepteert, maar helaas de innerlijke geestelijke gave afwijst en veracht. Goddelozen ontvangen wel het uiterlijke sacrament maar niet Christus die daardoor betekend wordt (Nederlandse Geloofsbelijdenis artikel 35). Hier stuit de vergelijking van het bankbiljet overigens op zijn grenzen; als het oordeel der liefde onjuist blijkt te zijn, heeft de kerk geen vals biljet uitgereikt. Het is de ongelovige zelf die ervoor kiest om de innerlijke geestelijke zaken te weigeren. Toen Christus aan Judas het brood van het heilig avondmaal gaf, ontving Judas inderdaad slechts brood en niet het lichaam van Christus (Nederlandse Geloofsbelijdenis artikel 35). Maar dat was niet omdat Christus hem bedroog. Het was door Judas’ afwijzing van Christus.
"Ergens in hun leven zal blijken dat deze kinderen geloof en wedergeboorte van Christus hebben gekregen. In dat vertrouwen worden zij gedoopt"
Maar kunnen we dan niet beter wachten tot het kind zelf gelooft en belijdt? Dat zeggen de baptisten. Maar God heeft bevolen te dopen “al degenen die de Zijnen zijn” (Nederlandse Geloofsbelijdenis artikel 34). Kunnen kleine kinderen Gods kinderen zijn? Zo ja, dan is er het bevel van God dat ze worden gedoopt.
Het baptisme sluit bij voorbaat niet sommige maar álle kinderen uit van de gemeente. Volgens het baptisme omvat het lichaam van Christus geen kinderen (contra Efeze 6:1, Markus 10:16). Dan beweer je eigenlijk dat kinderen niet wedergeboren kunnen zijn. Dan is jong-zijn levensgevaarlijk! Zo lang je te klein bent om te geloven, kun je immers wel verloren gaan maar niet behouden worden...
Omdat veel baptisten uit de 16e eeuw deze consequentie niet wilden trekken, hebben zij de doop veranderd van een ‘bad van de wedergeboorte’ in een ‘bad van de geloofsbelijdenis’. Maar in de gereformeerde visie heeft de gemeente van Christus goede redenen om de kinderen van de gelovigen tot de gemeente van Christus te rekenen. De kerk oordeelt dat zij van Christus zowel het uiterlijke teken als de innerlijke geestelijke zaken (gaan) ontvangen. Ergens in hun leven zal blijken dat deze kinderen geloof en wedergeboorte van Christus hebben gekregen. In dat vertrouwen en naar dit oordeel van liefde worden zij gedoopt. Want God heeft beloofd dat Hij de God is van de gelovigen én van hun kinderen (Genesis 17:7).
We dopen met hoop. Daarom vergelijken veel gereformeerde theologen de jonge kinderen met jonge vruchtbomen, die in de winter geen blad dragen en voor het oog levenloos zijn. Toch laat een tuinman deze bomen staan. Waarom? Omdat hij de hoop en de verwachting heeft dat zo’n levende boom de gewenste vruchten zal gaan voorbrengen. Zo is Gods belofte van de vergeving der zonden en de gave van de Heilige Geest bestemd voor de volwassen gelovigen én voor hun kinderen (Handelingen 2:38-39). Christus heeft Zijn bloed niet alleen voor de volwassenen gegeven, maar ook voor de kinderen (Heidelbergse catechismus antwoord 74). Kinderen van gelovige ouders zijn heilig en niet onrein (1 Korinthe 7:14). Deze Bijbelse gegevens zijn voldoende grond voor een oordeel der liefde. Inderdaad, geen sluitend en onfeilbaar oordeel. Maar gegeven de ruimhartigheid en liefde van God biedt dit meer dan voldoende basis. Bovendien, welke gelovige ouder kan er leven met het alternatief: zou ik mijn kleine kind beschouwen als buiten Christus, zonder hoop en zonder God in de wereld? Gelovige ouders werpen hun kind op God en vanaf dat moment (zegt David) “bent U mijn God” (Psalm 22:11). Gelovige ouders belijden dat hun kind als lidmaat van Christus’ gemeente behoort gedoopt te wezen en Hem toebehoort.
Ik kom tot een afronding. In de kinderdoop blijkt dat de kerk van Christus altijd een groot vertrouwen heeft gehad in de ruimhartige genade van God. De kerk heeft alle kinderen van gelovige ouders altijd beschouwd als kinderen van God. Duizenden, tienduizenden, miljoenen kinderen zijn er in de afgelopen eeuwen gedoopt. Velen daarvan zijn al op jonge leeftijd gestorven. Maar de kerk heeft al de godzalige ouders getroost met de gedachte dat hun kinderen wedergeboren zijn en in Gods Koninkrijk zijn binnengegaan (Dordtse leerregels hoofdstuk 1.17). Dat is geen overschatting van de doop, maar geloof in de genade van God die nooit kan worden overschat.
Misschien is dit geloofsvertrouwen van de kerk der eeuwen niet zo waterdicht (!) als de doopvisie van ds. Schot. Maar ik ben dan toch liever ‘katholiek’ met al die vele gelovigen door de eeuwen heen, dan nieuwerwets met de visie van ds. Schot.
Er volgt nog één laatste artikel. Daarin geef ik onder andere een aantal citaten van gereformeerde theologen mee, om te laten zien wat zij hebben gedacht, gezegd en beleden. Daarna kan elke lezer de balans opmaken en besluiten of men -evenals ds. Schot- een nieuwe reformatie wil of dat men zich aansluit bij wat de gereformeerde theologie al eeuwenlang geloofd en beleden heeft. Persoonlijk kies ik voor de gezonde, gereformeerde theologie.
Recensie '95 stellingen over de Heilige Doop',
door ds. W. J. van den Brink. Deel 3.
Formulier om de Heilige doop aan de kinderen DER GELOVIGEN te bedienen.
Trouwens, ik zie nu opeens tot mijn ontsteltenis dat dit in de GBS Bijbels en Bijbel met Uitleg aangepast is in:
aan de kinderen te bedienen.
Het geloof is blijkbaar niet meer nodig...?
Kan iemand daar opheldering over geven, of zit hier ook hetzelfde on-reformatorisch gedachtengoed van ds. Schot of GG (in N) achter...?


